SaoChep.comSao Chép
Luận văn, khoá luận, tiểu luận

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu: phần nào được phép giống người khác

Trong cơ sở lý thuyết và phương pháp, định nghĩa gốc, tên mô hình, thang đo, công thức giống nguồn là tất yếu; cách lập luận và mô tả việc mình làm phải là của mình.

Vietnamese master student at a whiteboard in an empty seminar room drawing boxes and arrows of a research model, seen from behind, afternoon light through tall windows

Trong chương cơ sở lý thuyết và phương pháp, những thứ giống nguồn là tất yếu và chấp nhận được khi ghi nguồn đúng gồm: định nghĩa gốc trích nguyên văn, tên lý thuyết và mô hình, thang đo và câu hỏi khảo sát kế thừa, công thức, tên phương pháp và tên kiểm định thống kê. Những thứ phải là của bạn gồm: cách bạn chọn và nối các lý thuyết với đề tài, lý do điều chỉnh mô hình, và phần mô tả những gì bạn thật sự đã làm.

Nhiều luận văn bị báo trùng cao ở hai chương này vì người viết chép cả phần giải thích lý thuyết từ giáo trình và phần mô tả phương pháp từ sách phương pháp luận. Bài này giúp bạn tách hai loại nội dung, xử lý từng loại cho đúng, và chuẩn bị câu hỏi để trao đổi với người hướng dẫn. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định; cách loại trừ khi tính tỷ lệ theo quy định của trường bạn.

Vì sao hai chương này hay bị báo trùng

Cơ sở lý thuyết là nơi bạn trình bày khung khái niệm làm nền cho nghiên cứu. Các khái niệm này đã có người định nghĩa, các lý thuyết đã có người phát biểu, và những người cùng ngành đều dẫn lại chúng. Khi hàng chục luận văn cùng trình bày một lý thuyết phổ biến, câu chữ của họ dễ giống nhau, và giống với giáo trình mà tất cả cùng học.

Chương phương pháp thì có lý do khác. Mô tả về chọn mẫu, thiết kế bảng hỏi, kiểm định độ tin cậy, phân tích nhân tố có những cách diễn đạt gần như cố định trong sách phương pháp. Người viết thường chép nguyên đoạn giải thích từ sách vì nghĩ "đây là kiến thức chung", trong khi điều hội đồng cần đọc là bạn đã làm những bước đó thế nào với dữ liệu của mình.

Cả hai lý do dẫn đến một nhận định: phần mềm không phân biệt được phần giống tất yếu với phần chép không cần thiết. Người viết phải tự phân biệt trước, xử lý phần giống tất yếu bằng cách ghi nguồn đúng, và viết lại phần còn lại.

Phần được phép giống và phần phải là của mình

Bảng dưới phân loại các thành phần thường gặp trong hai chương. Cột cuối gợi ý cách xử lý để phần giống có cơ sở hợp lệ.

Thành phầnGiống nguồn là tất yếu?Cách xử lý
Định nghĩa gốc của một khái niệmCó, nếu muốn giữ đúng chữTrích nguyên văn trong ngoặc kép, ghi nguồn và trang
Tên lý thuyết, tên mô hình, tên biếnCóGiữ nguyên, ghi nguồn lần đầu nhắc
Phần giải thích nội dung lý thuyếtKhôngDiễn giải ngắn bằng lời mình, có ghi nguồn
Lý do chọn lý thuyết cho đề tàiKhôngViết hoàn toàn bằng lập luận của mình
Thang đo, câu hỏi kế thừaCó, ở mức câu hỏiGhi rõ kế thừa từ đâu, đã dịch và điều chỉnh gì
Công thức, tên kiểm định thống kêCóGiữ nguyên, dẫn nguồn sách phương pháp nếu cần
Giải thích chung về một phương phápKhông cần chépRút gọn, dẫn nguồn sách phương pháp
Mô tả việc mình đã làmKhôngViết cụ thể theo dữ liệu, thời gian, mẫu của mình

Khi đọc báo cáo trùng lặp của hai chương này, đối chiếu từng đoạn tô màu với bảng. Đoạn nào thuộc nhóm "Có" mà đã ghi nguồn đúng thì ổn; đoạn nào thuộc nhóm "Không" là đoạn cần viết lại.

Định nghĩa gốc và phần giải thích lý thuyết

Với định nghĩa quan trọng, đặc biệt định nghĩa mà bạn sẽ dựa vào để đo lường, trích nguyên văn là lựa chọn an toàn: người đọc biết chính xác bạn hiểu khái niệm theo nghĩa nào. Trích ngắn, đặt trong ngoặc kép, ghi tác giả, năm và trang theo kiểu trích dẫn khoa yêu cầu. Nếu có nhiều định nghĩa khác nhau, đừng trích hết; chọn hai ba định nghĩa tiêu biểu, so sánh chúng, rồi nêu rõ luận văn dùng định nghĩa nào và vì sao.

Phần giải thích nội dung lý thuyết là chỗ nhiều người chép nguyên từ giáo trình. Cách tốt hơn là viết một đoạn ngắn chỉ nêu những ý của lý thuyết liên quan trực tiếp đến đề tài. Một lý thuyết lớn có thể có nhiều thành phần, nhưng luận văn của bạn có khi chỉ dùng hai trong số đó. Trình bày đủ hai thành phần đó, kèm nguồn, và bỏ qua phần còn lại hoặc chỉ nhắc một câu.

Phần quan trọng nhất của chương cơ sở lý thuyết là đoạn nối lý thuyết với đề tài: vì sao lý thuyết này phù hợp với bối cảnh bạn nghiên cứu, khái niệm nào được chuyển thành biến nào, giả thuyết nào được rút ra. Đoạn này không có nguồn nào để chép, và hội đồng thường đọc kỹ nó nhất.

Mô hình nghiên cứu kế thừa: nói rõ lấy từ đâu, đổi gì

Rất nhiều luận văn kế thừa mô hình của một nghiên cứu trước và điều chỉnh cho bối cảnh mới. Đây là cách làm phổ biến và hợp lệ, miễn là bạn nói rõ. Hãy ghi mô hình gốc của ai, công bố ở đâu, gồm những thành phần nào; bạn giữ thành phần nào, bỏ hoặc thêm thành phần nào, và lý do cho từng thay đổi.

Ví dụ giả định: luận văn nghiên cứu ý định dùng ứng dụng học tập của sinh viên, kế thừa một mô hình chấp nhận công nghệ, bỏ một biến không phù hợp với bối cảnh và thêm một biến về hỗ trợ của giảng viên. Phần mô tả mô hình gốc sẽ giống các luận văn khác dùng cùng mô hình, nhưng đoạn giải thích việc bỏ và thêm biến là của riêng bạn.

Đừng sao chép sơ đồ mô hình kèm phần diễn giải từ một luận văn khác dùng cùng mô hình. Hãy đọc công trình gốc nếu có thể. Nếu chỉ tiếp cận được qua tài liệu trung gian, ghi rõ trích lại qua tài liệu đó theo kiểu trích dẫn khoa yêu cầu.

Thang đo và bảng hỏi kế thừa

Thang đo đã được kiểm định trong nghiên cứu trước thường được dùng lại vì nó đáng tin cậy hơn thang đo tự đặt. Các câu hỏi vì vậy giống nguồn, và điều đó chấp nhận được khi bạn ghi rõ. Trong chương phương pháp, nên có một bảng liệt kê từng biến, số câu hỏi, nguồn kế thừa, và ghi chú việc dịch hoặc điều chỉnh từ ngữ cho phù hợp với người trả lời Việt Nam.

Nếu dịch thang đo từ tiếng nước ngoài, hãy mô tả cách dịch: ai dịch, có dịch ngược để đối chiếu không, có thử với một nhóm nhỏ trước khi khảo sát chính thức không. Phần mô tả này là việc bạn làm nên chắc chắn khác các nghiên cứu khác, và nó còn giúp hội đồng tin vào dữ liệu của bạn.

Bảng hỏi đầy đủ thường được đặt ở phụ lục. Nếu trường không loại phụ lục khỏi phạm vi kiểm, phần này sẽ góp vào tỷ lệ; hỏi người hướng dẫn và đọc quy định để biết có cần ghi chú gì không.

Mô tả phương pháp: viết việc mình đã làm, không chép sách

Chương phương pháp không phải nơi giảng lại phương pháp luận. Hội đồng đã biết phân tích nhân tố khám phá là gì; điều họ cần biết là bạn đã làm nó với bao nhiêu quan sát, loại bỏ biến quan sát nào và vì sao, kết quả kiểm định cho thấy gì. Một hai câu giới thiệu phương pháp kèm nguồn sách là đủ, phần còn lại là mô tả cụ thể.

Hãy viết theo trình tự thời gian thật: thiết kế công cụ, thử nghiệm, chọn mẫu, thu thập dữ liệu trong khoảng thời gian nào, ở đâu, cách làm sạch dữ liệu, các bước phân tích. Với nghiên cứu định tính, mô tả cách chọn người tham gia, cách tiến hành phỏng vấn, cách mã hoá và cách đảm bảo tính bảo mật cho người tham gia.

Viết như vậy, phần trùng trong chương phương pháp chỉ còn tên phương pháp, tên kiểm định, các ngưỡng kỹ thuật được dẫn từ sách. Đó là phần trùng mà người chấm hiểu ngay.

Một lợi ích phụ: phần mô tả cụ thể giúp người khác lặp lại nghiên cứu của bạn, đó cũng là tiêu chí chất lượng mà hội đồng xem xét. Nếu sau này bạn viết bài báo từ luận văn, đoạn mô tả này gần như dùng được ngay, chỉ cần rút gọn và khai báo nguồn là luận văn của chính mình.

Câu hỏi nên trao đổi với người hướng dẫn

Trước khi kiểm trùng bản đủ chương, nên thống nhất với người hướng dẫn vài điểm sau:

  • Định nghĩa nào cần trích nguyên văn, định nghĩa nào nên diễn giải.
  • Cách trình bày phần kế thừa mô hình và thang đo để rõ ràng nhất với hội đồng.
  • Phụ lục có bảng hỏi có nằm trong phạm vi kiểm chính thức không, có cần ghi chú gì không.
  • Mức độ chi tiết của phần giới thiệu phương pháp: bao nhiêu là đủ, khi nào chỉ cần dẫn sách.
  • Cách xử lý khi báo cáo trùng với luận văn khác dùng cùng mô hình hoặc thang đo.

Ghi lại các điểm đã thống nhất. Khi có câu hỏi từ hội đồng hoặc bộ phận kiểm trùng, bạn có căn cứ để giải thích rằng cách trình bày đã được người hướng dẫn đồng ý.

Nên mang theo báo cáo kiểm trùng của bản nháp khi gặp người hướng dẫn, đánh dấu sẵn các đoạn tô màu trong hai chương này và ghi bên cạnh mỗi đoạn bạn xếp nó vào nhóm nào trong bảng phân loại ở trên. Người hướng dẫn chỉ cần nhìn qua là biết chỗ nào bạn đã xử lý đúng, chỗ nào còn phải viết lại, và buổi trao đổi ngắn hơn nhiều so với việc đọc cả chương từ đầu.

Nếu luận văn có phần tổng quan về các nghiên cứu đã dùng cùng mô hình, hãy kiểm tra để phần đó không lặp lại nội dung đã có ở chương cơ sở lý thuyết. Lặp lại cùng một ý ở hai chương vừa làm luận văn dài ra không cần thiết, vừa làm tăng tỷ lệ trùng với chính các nguồn đã dẫn.

Câu hỏi thường gặp

Định nghĩa trích nguyên văn có bị tính vào tỷ lệ trùng không?

Tuỳ cách trường cấu hình phần mềm và quy định loại trừ. Dù có bị tính, trích nguyên văn có ngoặc kép và ghi nguồn đúng là trích dẫn hợp lệ, chỉ nên giữ ngắn và có phân tích đi kèm.

Dùng lại thang đo của nghiên cứu khác có phải xin phép không?

Tuỳ điều kiện công bố của thang đo; một số thang đo có bản quyền hoặc yêu cầu xin phép khi sử dụng. Hãy đọc thông tin đi kèm thang đo, hỏi người hướng dẫn, và luôn ghi nguồn kế thừa trong luận văn.

Chương phương pháp có cần giải thích chi tiết từng kiểm định thống kê không?

Thường không cần giảng lại. Giới thiệu ngắn kèm nguồn sách phương pháp, rồi tập trung mô tả việc bạn đã làm với dữ liệu của mình và kết quả thu được.

Báo cáo trùng với luận văn khác cùng dùng một mô hình thì xử lý thế nào?

Xem đoạn trùng thuộc phần nào. Tên mô hình, thành phần, câu hỏi kế thừa có ghi nguồn là tất yếu. Nếu trùng cả phần lập luận hay mô tả phương pháp, đó là phần cần viết lại bằng lời và việc làm của chính bạn.

Có nên chép phần giải thích lý thuyết từ giáo trình cho đầy đủ không?

Không nên. Chỉ trình bày các ý của lý thuyết liên quan trực tiếp đến đề tài, diễn giải ngắn có ghi nguồn, rồi dành chỗ cho đoạn nối lý thuyết với câu hỏi nghiên cứu của bạn.

Nghiên cứu định tính thì chương phương pháp viết gì để là của mình?

Mô tả cụ thể cách chọn người tham gia, cách phỏng vấn, cách ghi chép và mã hoá dữ liệu, cách bảo mật thông tin người tham gia. Đây là những việc riêng của nghiên cứu nên ít khi trùng với tài liệu khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138