Khi nhiều người cùng làm một đề tài lớn hoặc dùng chung một bộ số liệu, bài của các thành viên rất dễ báo trùng lẫn nhau; cách tránh là thoả thuận ngay từ đầu phần nào là chung, phần nào là riêng, để mỗi người viết từ câu hỏi nghiên cứu của mình, ghi nhận nguồn chung một cách thống nhất, và kiểm chéo trong nhóm trước khi nộp. Trùng giữa các thành viên thường không phải do ai chép ai, mà do cùng xuất phát từ một bản viết chung ban đầu.
Tình huống này gặp ở khoá luận nhóm, ở nhiều học viên cùng một người hướng dẫn chia nhau các nhánh của một đề tài, ở bộ số liệu khảo sát do cả nhóm thu thập. Bài này gợi ý cách tổ chức để mỗi bài nộp đều đứng vững một mình. Quy định về khoá luận nhóm và cách kiểm trùng giữa các bài trong cùng đợt do trường bạn quyết định, bạn đọc văn bản hiện hành để biết.
Vì sao bài của các thành viên báo trùng nhau
Hệ thống kiểm trùng của nhiều trường lưu các bài đã nộp vào kho. Khi các thành viên nộp lần lượt, bài sau sẽ được so với bài trước. Nếu hai bài có chung phần tổng quan, phần mô tả bộ số liệu, phần phương pháp, phần mềm sẽ báo trùng, và bài nộp sau thường là bài bị hỏi, dù hai người viết cùng lúc.
Nguyên nhân phổ biến nhất là bản viết chung ban đầu. Nhóm cùng viết một đề cương lớn, một bản tổng quan chung, rồi mỗi người lấy bản đó làm khung cho bài riêng. Phần chung đó, nếu không được viết lại, sẽ xuất hiện nguyên văn trong tất cả các bài.
Nguyên nhân thứ hai là chia sẻ tệp trong nhóm. Một người viết hay phần thảo luận, người khác mượn vài câu, rồi mượn thêm một đoạn. Không ai có ý xấu, nhưng kết quả là hai bài có những đoạn giống hệt nhau mà không có ghi nguồn nào giải thích.
Phần chung và phần riêng: một cách chia gợi ý
Bảng dưới gợi ý cách phân loại ngay từ buổi họp nhóm đầu tiên. Tuỳ đề tài và quy định của khoa, nhóm có thể điều chỉnh.
| Thành phần | Chung hay riêng | Cách xử lý trong bài của từng người |
|---|---|---|
| Bộ số liệu khảo sát, dữ liệu thô | Chung | Ghi rõ bộ dữ liệu do nhóm thu thập, ai tham gia, mô tả theo câu hỏi của mình |
| Công cụ khảo sát, bảng hỏi | Chung | Ghi nguồn chung; mỗi người nêu phần câu hỏi mình dùng |
| Tổng quan tài liệu | Riêng | Mỗi người tổng quan theo nhánh của mình, có thể dùng chung danh sách tài liệu |
| Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu | Riêng | Mỗi bài một câu hỏi khác nhau, không trùng mục tiêu |
| Phương pháp phân tích | Riêng | Mô tả phân tích mình làm trên phần dữ liệu của mình |
| Kết quả và thảo luận | Riêng | Hoàn toàn viết riêng |
| Phần mô tả bối cảnh nghiên cứu | Chung về thông tin | Mỗi người tự viết, có thể dùng chung nguồn thông tin |
Sau buổi họp, ghi lại bảng phân chia này và gửi cho người hướng dẫn. Bảng là căn cứ nếu sau này cần giải thích vì sao hai bài có một số phần tương tự.
Mỗi người viết từ câu hỏi của mình
Cách chắc chắn nhất để bài khác nhau là mỗi bài có một câu hỏi nghiên cứu riêng. Ví dụ giả định: nhóm bốn sinh viên dùng chung một khảo sát về thói quen chi tiêu của sinh viên. Một người tìm hiểu chi tiêu cho ăn uống, một người chi tiêu cho học tập, một người tác động của việc làm thêm, một người khác biệt giữa sinh viên ở ký túc xá và ở trọ. Cùng dữ liệu, nhưng bốn câu hỏi dẫn đến bốn cách đọc tài liệu, bốn phân tích và bốn phần thảo luận.
Khi câu hỏi khác nhau, phần tổng quan tự nhiên khác: mỗi người đọc thêm những tài liệu riêng cho nhánh của mình, và sắp xếp tài liệu chung theo cách phục vụ câu hỏi riêng. Phần mô tả dữ liệu cũng khác, vì mỗi người tập trung vào biến số mình dùng.
Nếu sau buổi họp nhóm thấy hai bài có câu hỏi quá gần nhau, hãy điều chỉnh ngay. Hai bài cùng câu hỏi, cùng dữ liệu thì dù viết khác câu chữ, kết quả và kết luận vẫn giống nhau, và người chấm sẽ đặt câu hỏi về đóng góp riêng của mỗi người.
Ghi nhận nguồn chung cho thống nhất
Bộ dữ liệu do cả nhóm thu thập là nguồn chung, và mỗi bài nên ghi nhận theo cùng một cách. Nhóm có thể soạn một câu mô tả thống nhất về việc thu thập: thời gian, địa điểm, số người trả lời, những ai tham gia thu thập, dưới sự hướng dẫn của ai. Mỗi người đặt câu đó trong phần phương pháp và có thể ghi chú rằng dữ liệu được dùng chung với các bài khác trong nhóm.
Phần này là phần duy nhất mà các bài được phép giống nhau gần như nguyên văn, vì nó mô tả một sự kiện chung. Ghi chú rõ ràng giúp người đọc báo cáo kiểm trùng hiểu ngay nguyên nhân. Một số trường có hướng dẫn cụ thể cho khoá luận nhóm hoặc đề tài nhiều người; nếu có, làm theo hướng dẫn đó.
Với công cụ khảo sát do nhóm xây dựng, ghi nguồn tương tự. Nếu bảng hỏi kế thừa từ nghiên cứu khác, mỗi bài ghi nguồn kế thừa đó, không chỉ ghi là "bảng hỏi của nhóm".
Quy tắc chia sẻ tệp trong nhóm
Chia sẻ dữ liệu, không chia sẻ đoạn văn. Nhóm chia sẻ bộ dữ liệu, danh sách tài liệu, ghi chú đọc. Bản thảo của từng người là của riêng người đó; góp ý cho nhau bằng nhận xét, không bằng cách dán đoạn văn của mình vào bài bạn.
Khi mượn ý của bạn trong nhóm. Nếu một thành viên có ý tưởng hay mà bạn muốn dùng, hỏi ý kiến người đó và trao đổi với người hướng dẫn về cách ghi nhận phù hợp. Không lấy câu chữ.
Đặt tên tệp rõ ràng. Mỗi tệp ghi tên người viết và phiên bản, tránh nhầm khi gửi qua lại, nhất là trước hạn nộp.
Lưu lịch sử chỉnh sửa. Nếu nhóm dùng tài liệu trực tuyến chung, lịch sử chỉnh sửa cho thấy ai viết phần nào, hữu ích khi cần làm rõ. Đừng xoá lịch sử hay tạo bản sao mới mỗi lần sửa, vì như vậy mất dấu vết ai đóng góp gì.
Thống nhất một người giữ bản dữ liệu gốc. Bộ số liệu chung nên có một bản gốc do một người giữ, các thành viên làm việc trên bản sao. Khi có ai làm sạch hay mã hoá lại dữ liệu, ghi chú để cả nhóm dùng cùng một phiên bản; nếu mỗi người dùng một phiên bản khác nhau, kết quả lệch nhau sẽ khó giải thích trước hội đồng.
Vai trò của người hướng dẫn chung
Khi nhiều học viên hoặc sinh viên cùng một người hướng dẫn chia nhau các nhánh của một đề tài lớn, người hướng dẫn là người nhìn thấy toàn cảnh. Hãy đề nghị người hướng dẫn xem bảng phân chia ngay từ đầu và xác nhận câu hỏi của từng người không chồng lấn nhau. Một buổi họp ngắn ở giai đoạn này tiết kiệm rất nhiều công sửa về sau.
Trong quá trình viết, gửi bản thảo cho người hướng dẫn theo từng phần, không đợi đến khi xong cả bài. Người hướng dẫn đọc nhiều bài cùng nhánh sẽ nhận ra ngay khi hai bài bắt đầu giống nhau về cách triển khai, và nhắc sớm.
Nếu trường có quy định riêng về khoá luận nhóm, như mỗi thành viên phải ghi rõ phần mình phụ trách hay nộp chung một báo cáo kiểm trùng, người hướng dẫn thường nắm rõ. Hỏi để làm đúng ngay từ đầu, thay vì tự đoán theo cách khoá trước làm.
Kiểm chéo trong nhóm trước khi nộp
Trước khi từng người nộp bài để kiểm chính thức, nhóm nên tự so các bài với nhau. Một cách làm đơn giản:
- Mỗi người gửi bản gần cuối cho nhóm trưởng hoặc người được phân công.
- Dùng công cụ so sánh văn bản để so từng cặp bài, tập trung vào phần tổng quan, phương pháp, thảo luận. Nếu công cụ chỉ chạy trên máy cá nhân thì càng tốt vì không phải tải bài lên đâu.
- Lập danh sách đoạn trùng giữa các cặp, phân loại: phần mô tả dữ liệu chung đã thống nhất, hay phần lẽ ra phải riêng.
- Người có đoạn trùng ở phần riêng viết lại phần đó theo câu hỏi của mình.
- Gửi danh sách và bảng phân chia cho người hướng dẫn trước khi nộp.
Kiểm chéo nên làm trước khi bất kỳ ai nộp chính thức. Nếu một bài đã vào kho, bài sau sẽ báo trùng với bài đó và việc sửa trở nên gấp gáp hơn.
Khi báo cáo đã báo trùng với bạn cùng nhóm
Nếu báo cáo chính thức đã chỉ ra trùng với bài của một thành viên trong nhóm, đừng hoảng và đừng đổ lỗi. Mở báo cáo, xem các đoạn trùng nằm ở phần nào. Nếu là phần mô tả dữ liệu chung đã thống nhất, chuẩn bị ghi chú giải thích kèm bảng phân chia. Nếu là phần lẽ ra riêng, viết lại theo quy trình mà trường cho phép.
Báo người hướng dẫn ngay, kèm báo cáo và bảng phân chia của nhóm. Người hướng dẫn biết rõ nhóm đã làm việc thế nào và có thể xác nhận với bộ phận kiểm trùng hoặc hội đồng. Cách xử lý cụ thể, như có được kiểm lại không, có cần giải trình bằng mẫu không, theo quy định của trường bạn.
Bài học cho lần sau rất rõ: phân chia sớm, mỗi người một câu hỏi, chia sẻ dữ liệu chứ không chia sẻ đoạn văn, và kiểm chéo trước khi nộp.
Câu hỏi thường gặp
Dùng chung bộ số liệu với bạn cùng nhóm có bị coi là đạo văn không?
Không, nếu bộ số liệu do nhóm cùng thu thập và mỗi bài ghi nhận rõ ràng nguồn chung. Điều cần tránh là dùng chung câu chữ ở những phần lẽ ra phải là riêng như tổng quan, phân tích, thảo luận.
Phần mô tả dữ liệu chung có được giống nhau giữa các bài không?
Phần này mô tả một sự kiện chung nên có thể gần giống nhau, miễn là có ghi chú rõ dữ liệu dùng chung với các bài khác trong nhóm. Làm theo hướng dẫn riêng của trường nếu có.
Nhóm nên phân chia phần viết từ khi nào?
Từ buổi họp đầu tiên, trước khi ai viết gì. Ghi lại bảng phân chia phần chung, phần riêng và câu hỏi của từng người, gửi cho người hướng dẫn để làm căn cứ về sau.
Bài nộp sau bị báo trùng với bài nộp trước của bạn cùng nhóm thì làm thế nào?
Xem đoạn trùng thuộc phần chung hay phần riêng. Phần chung thì giải thích kèm bảng phân chia; phần riêng thì viết lại. Báo người hướng dẫn ngay và làm theo quy trình của trường.
Có nên dùng chung một bản tổng quan cho cả nhóm không?
Có thể dùng chung danh sách tài liệu và ghi chú đọc, nhưng mỗi người nên viết tổng quan riêng theo câu hỏi của mình. Dùng chung một bản tổng quan là nguyên nhân phổ biến nhất khiến các bài báo trùng nhau.
Kiểm chéo trong nhóm bằng cách nào để không làm lộ bài?
Dùng công cụ so sánh văn bản chạy trên máy cá nhân hoặc tính năng so sánh của phần mềm soạn thảo, chỉ chia sẻ bài trong nhóm và với người hướng dẫn. Tránh tải bài lên các công cụ công khai không rõ chính sách lưu trữ.