Chương tổng quan tài liệu dễ bị báo trùng nhất vì đây là chương duy nhất mà gần như mọi câu đều dựa vào nghiên cứu của người khác; cách để chương này vẫn là bài của mình là viết theo chủ đề thay vì theo từng tác giả, so sánh và nhận xét các nguồn, và kết thúc bằng khoảng trống mà nghiên cứu của mình sẽ lấp. Khi làm vậy, phần trùng còn lại chủ yếu là tên tác giả, tên công trình và những trích dẫn ngắn có ghi nguồn.
Bài này giải thích vì sao tổng quan kiểu liệt kê cho tỷ lệ cao, giới thiệu ma trận tài liệu như công cụ ghi chép, và gợi ý cách viết câu nối, câu nhận xét. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định; cách trình bày cụ thể theo hướng dẫn của khoa và người hướng dẫn.
Vì sao chương tổng quan bị tô màu nhiều nhất
Trong báo cáo trùng lặp của luận văn, khoá luận, chương tổng quan thường chiếm phần lớn các đoạn tô màu. Lý do thứ nhất là nội dung: chương này kể lại các nghiên cứu đã có, nên câu chữ dễ bám theo phần tóm tắt, phần kết luận của các bài báo gốc. Lý do thứ hai là nguồn chung: những người làm cùng đề tài đọc cùng một nhóm tài liệu kinh điển, và nhiều người tóm tắt chúng theo cùng một cách. Luận văn trước của người khác vì thế có những đoạn giống tổng quan của bạn mà hai bên chẳng ai chép ai.
Lý do thứ ba nằm ở cách viết. Nhiều tổng quan được viết theo kiểu "tác giả A (năm) nghiên cứu…, kết quả cho thấy…; tác giả B (năm) nghiên cứu…, kết quả cho thấy…". Mỗi đoạn như vậy gần như là bản tóm tắt lại phần tóm tắt của bài gốc. Có ghi nguồn đầy đủ thì không phải đạo văn, nhưng tỷ lệ trùng cao và người chấm thấy chương này thiếu phần đóng góp của người viết.
Hiểu ba lý do này giúp bạn biết phần nào cần sửa và phần nào là trùng tất yếu. Mục tiêu không phải đưa tỷ lệ của chương về không, mà là để mỗi đoạn tô màu còn lại có ghi nguồn và nằm trong một lập luận của bạn.
Tổng quan liệt kê và tổng quan tổng hợp khác nhau ở đâu
Bảng dưới đặt hai cách viết cạnh nhau. Phần lớn tổng quan bị báo trùng cao thuộc cột trái.
| Tiêu chí | Tổng quan liệt kê | Tổng quan tổng hợp |
|---|---|---|
| Đơn vị của đoạn văn | Mỗi đoạn một tác giả, một công trình | Mỗi đoạn một chủ đề, một câu hỏi |
| Câu đầu đoạn | Tên tác giả và năm | Một nhận định của người viết về chủ đề |
| Quan hệ giữa các nguồn | Đứng cạnh nhau, không so sánh | So sánh, đối chiếu, chỉ chỗ thống nhất và mâu thuẫn |
| Nguồn của câu chữ | Bám theo phần tóm tắt bài gốc | Diễn giải ngắn, có ghi nguồn, xen nhận xét |
| Câu cuối đoạn | Kết quả của tác giả cuối cùng | Điều còn bỏ ngỏ, liên hệ với đề tài |
| Kết chương | Thường không có, hoặc nhắc lại danh sách | Khoảng trống nghiên cứu dẫn vào câu hỏi của mình |
Chuyển từ cột trái sang cột phải không chỉ làm tỷ lệ trùng giảm mà còn làm chương tổng quan có ích hơn cho chính luận văn: chương sau có chỗ dựa để lập luận.
Ma trận tài liệu: ghi chép trước khi viết
Ma trận tài liệu là một bảng ghi chép đơn giản, thường làm trên bảng tính. Mỗi hàng là một tài liệu đã đọc, các cột là những điều bạn quan tâm: câu hỏi nghiên cứu, bối cảnh và mẫu, phương pháp, kết quả chính, hạn chế, và một cột "nhận xét của mình". Điểm quan trọng là cột kết quả và hạn chế viết bằng lời của bạn, thật ngắn, như ghi chú cho chính mình; nếu cần giữ nguyên chữ của tác giả thì đặt trong ngoặc kép và ghi số trang.
Khi ma trận đã có vài chục hàng, bạn đọc theo cột thay vì theo hàng. Đọc cột phương pháp sẽ thấy nhóm nào dùng khảo sát, nhóm nào dùng phỏng vấn. Đọc cột bối cảnh sẽ thấy phần lớn nghiên cứu làm ở đâu, nhóm đối tượng nào còn ít được nghiên cứu. Những nhận xét kiểu này là chất liệu của tổng quan tổng hợp, và chúng là của bạn vì chỉ người đã đọc và sắp xếp mới thấy được.
Ma trận cũng giúp tránh trùng oan về sau. Khi một đoạn bị báo trùng với luận văn khác, bạn mở ma trận ra và biết ngay mình lấy ý đó từ nguồn gốc nào, có ghi nguồn chưa. Nếu hai người cùng tóm tắt một bài kinh điển, câu chữ của bạn bắt nguồn từ ghi chú riêng chứ không từ luận văn kia.
Viết theo chủ đề: từ ma trận sang đoạn văn
Từ ma trận, hãy chia chương tổng quan thành ba đến năm chủ đề, mỗi chủ đề là một mục. Ví dụ giả định với đề tài về thói quen đọc của sinh viên: chủ đề một là cách các nghiên cứu đo thói quen đọc, chủ đề hai là các yếu tố ảnh hưởng đã được tìm thấy, chủ đề ba là nghiên cứu về sinh viên Việt Nam và những gì còn thiếu.
Mỗi đoạn trong mục mở bằng một nhận định của bạn, chẳng hạn "Phần lớn nghiên cứu đo thói quen đọc bằng số giờ tự báo cáo, ít nghiên cứu dùng nhật ký đọc". Sau đó là vài câu dẫn chứng, mỗi câu gom một hoặc vài nguồn có ghi rõ. Đoạn kết thúc bằng một câu cho thấy điều đó có ý nghĩa gì với đề tài của bạn.
Cấu trúc này tự nhiên làm câu chữ khác các nguồn, vì câu mở và câu kết là của bạn, còn câu giữa là diễn giải ngắn từ ghi chú trong ma trận. Tỷ lệ trùng còn lại thường là tên tác giả, tên công trình, thuật ngữ chuyên ngành, những thứ không cần và không nên đổi.
Một lưu ý về độ dài: mỗi mục chủ đề không cần nhắc hết mọi tài liệu trong ma trận. Chọn những nguồn tiêu biểu nhất cho từng nhận định, nhóm các nguồn cùng kết luận vào một câu, và dành chỗ cho phần so sánh. Một tổng quan cố gắng nhắc đủ mọi bài đã đọc thường quay lại kiểu liệt kê mà bạn muốn tránh.
Câu nối và câu nhận xét: phần làm chương tổng quan thành của mình
Câu so sánh. Chỉ ra điểm giống và khác giữa các nguồn: hai nhóm tác giả cùng kết luận nhưng dựa trên mẫu khác nhau; một nghiên cứu sau đặt lại câu hỏi của nghiên cứu trước.
Câu đánh giá. Nhận xét về độ tin cậy, phạm vi áp dụng: mẫu nhỏ, chỉ khảo sát một trường, dữ liệu đã cũ so với bối cảnh hiện nay. Đánh giá cần có căn cứ, không phải chê cho có.
Câu chuyển ý. Nối chủ đề này sang chủ đề kia bằng lý do, không chỉ bằng "ngoài ra", "bên cạnh đó". Ví dụ: "Nếu cách đo đã khác nhau như vậy, các kết quả về yếu tố ảnh hưởng cũng cần được đọc thận trọng".
Câu liên hệ đề tài. Cuối mỗi mục, một câu cho biết phát hiện của mục có ý nghĩa gì với câu hỏi nghiên cứu của bạn. Đây là câu hội đồng thường tìm khi đọc tổng quan.
Trích nguyên văn bao nhiêu là vừa
Trích nguyên văn trong tổng quan nên dành cho những trường hợp câu chữ của tác giả có giá trị riêng: một định nghĩa có ảnh hưởng, một nhận định gây tranh luận, một cách diễn đạt mà diễn giải lại sẽ làm mất ý. Trích ngắn, đặt trong ngoặc kép, ghi nguồn và số trang theo kiểu trích dẫn khoa của bạn yêu cầu, rồi tiếp ngay bằng câu phân tích của mình.
Trích dài và trích liên tiếp làm chương tổng quan thành tập hợp lời người khác, dù tất cả đều có ghi nguồn. Ở những trường không loại trích dẫn khỏi tỷ lệ, cách viết này còn đẩy tỷ lệ lên đáng kể. Nếu thấy một mục có nhiều câu trích hơn câu của mình, đó là tín hiệu nên chuyển bớt sang diễn giải.
Khi diễn giải, hãy đọc đoạn gốc, gấp tài liệu lại, viết ý chính bằng lời mình, rồi mới mở ra đối chiếu xem có sai ý không. Thay vài từ đồng nghĩa trong câu gốc không phải là diễn giải; cấu trúc câu và trình tự ý vẫn là của tác giả.
Đọc lại chương tổng quan trước khi kiểm trùng
Trước khi đưa chương vào phần mềm, đọc lại với vài câu hỏi. Mỗi câu trả lời "không" chỉ ra một chỗ có thể đang bám nguồn quá sát:
- Mỗi mục có mở bằng một nhận định của mình không, hay mở bằng tên tác giả?
- Có đoạn nào chỉ nói về một nguồn duy nhất mà không so với nguồn nào khác không?
- Mỗi ý mượn có ghi nguồn ngay trong câu không?
- Có câu trích nguyên văn nào dài hơn hai ba dòng mà không có câu phân tích theo sau không?
- Cuối chương có nêu rõ khoảng trống nghiên cứu và nối sang câu hỏi của mình không?
- Có đoạn nào bạn viết dựa vào tổng quan của một luận văn khác thay vì đọc nguồn gốc không?
Câu hỏi cuối đặc biệt quan trọng. Dẫn lại tài liệu qua tổng quan của người khác vừa dễ trùng với chính tổng quan đó, vừa dễ chép theo cả cách hiểu sai của họ. Nếu không đọc được nguồn gốc, hãy ghi rõ là trích lại qua tài liệu trung gian theo đúng kiểu trích dẫn của khoa.
Câu hỏi thường gặp
Chương tổng quan có tỷ lệ trùng cao hơn các chương khác có bình thường không?
Thường gặp, vì chương này dựa nhiều vào tài liệu. Điều cần xem là các đoạn tô màu có ghi nguồn không và có nằm trong lập luận của bạn không, chứ không chỉ con số của chương.
Ma trận tài liệu có bắt buộc không?
Không bắt buộc, nhưng là cách ghi chép rất hiệu quả. Nó giúp bạn viết theo chủ đề, thấy được khoảng trống nghiên cứu và biết chính xác mỗi ý lấy từ nguồn nào.
Viết tổng quan theo từng tác giả có sai không?
Không sai về nguyên tắc nếu ghi nguồn đầy đủ, nhưng dễ thành liệt kê, tỷ lệ trùng cao và thiếu phần đóng góp của người viết. Viết theo chủ đề thường được đánh giá tốt hơn.
Đọc tổng quan trong luận văn của người khác rồi dẫn lại các nguồn trong đó có được không?
Nên tìm đọc nguồn gốc. Nếu không đọc được, ghi rõ là trích lại qua tài liệu trung gian theo kiểu trích dẫn khoa yêu cầu, và tránh dùng lại câu chữ của luận văn đó.
Có nên trích nguyên văn nhiều để chắc chắn đúng ý tác giả không?
Chỉ trích nguyên văn khi câu chữ có giá trị riêng, trích ngắn và có phân tích đi kèm. Phần còn lại nên diễn giải bằng lời mình rồi đối chiếu lại với nguồn để không sai ý.
Tổng quan nên kết thúc thế nào?
Kết thúc bằng phần chỉ ra điều các nghiên cứu trước chưa làm rõ, rồi nối sang câu hỏi nghiên cứu của bạn. Phần này gần như luôn là của riêng bạn nên ít khi bị báo trùng.