Công cụ kiểm tra trùng lặp miễn phí thường chỉ so với trang web công khai, giới hạn độ dài và số lượt, và không cam kết rõ về việc giữ bài của bạn. Công cụ trả phí, đặc biệt là loại cấp qua trường hay cơ quan, có thêm kho tài liệu học thuật, kho bài đã nộp, tuỳ chọn loại trừ và điều khoản lưu trữ rõ ràng hơn.
Không có lựa chọn nào tốt cho mọi việc. Soát nhanh một bài tiểu luận, kiểm bài viết thuê cho trang web, kiểm luận văn trước khi nộp và so hai bản hợp đồng là bốn nhu cầu khác nhau, cần bốn cách chọn khác nhau. Bài này không xếp hạng hay giới thiệu sản phẩm cụ thể; nó giúp bạn biết cần hỏi gì trước khi dùng bất kỳ công cụ nào.
Khác biệt cốt lõi nằm ở kho, không ở giao diện
Nhìn bề ngoài, công cụ miễn phí và trả phí giống nhau: một ô dán chữ hoặc nút tải tệp, một thanh chạy, một báo cáo có phần trăm và đoạn tô màu. Phần khác nhau nằm ở chỗ không nhìn thấy: kho dữ liệu đằng sau. Một công cụ miễn phí điển hình chọn vài câu trong bài, gửi chúng qua máy tìm kiếm, rồi so với các trang trả về. Cách này bắt được những đoạn chép nguyên từ trang web phổ biến, nhưng bỏ sót gần như mọi thứ nằm ngoài kết quả tìm kiếm.
Công cụ trả phí dành cho giáo dục và xuất bản thường có chỉ mục riêng rất lớn, cộng với tài liệu học thuật có thoả thuận và kho bài đã nộp. Đó là thứ người dùng thực sự trả tiền: quyền so với những văn bản mà máy tìm kiếm công cộng không thấy. Nếu một dịch vụ thu phí nhưng không nói rõ kho của mình gồm những gì, bạn không có cơ sở để biết mình đang trả tiền cho cái gì.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên với bất kỳ công cụ nào, miễn phí hay trả phí, luôn là: so với những nguồn nào. Câu hỏi về giá, tốc độ, giao diện đều đứng sau.
Những giới hạn thường gặp ở bản miễn phí
Bản miễn phí vẫn có ích cho việc soát sơ bộ, nhưng bạn cần biết những giới hạn sau để không đọc sai kết quả:
- Giới hạn độ dài và số lượt. Nhiều công cụ chỉ nhận vài nghìn chữ mỗi lần hoặc vài lượt mỗi ngày, buộc bạn chia bài thành nhiều phần. Chia nhỏ làm mất các đoạn khớp nằm vắt qua hai phần.
- Chỉ so với trang web công khai. Không có tài liệu học thuật sau tường phí, không có kho bài nộp, không có luận văn lưu ở thư viện.
- Kiểm theo mẫu. Có công cụ chỉ kiểm một số câu đại diện chứ không phải toàn bài, nên một đoạn chép có thể nằm đúng ở phần không được kiểm.
- Không có tuỳ chọn loại trừ. Trích dẫn hợp lệ và danh mục tài liệu tham khảo bị tính chung, làm tỷ lệ cao hơn thực tế.
- Xử lý tiếng Việt kém. Lỗi dấu, lỗi bảng mã khi đọc tệp có thể làm kết quả thấp bất thường.
- Điều khoản lưu trữ mơ hồ. Không nói rõ bài có bị giữ lại, dùng để làm gì, xoá khi nào.
Một kết quả "không phần trăm" từ công cụ miễn phí vì thế chỉ có nghĩa là không có đoạn nào khớp với phần nhỏ của mạng mà công cụ đó nhìn thấy, tại thời điểm đó.
"Miễn phí" thường được trả bằng gì
Vận hành một hệ thống so khớp văn bản tốn tiền: máy chủ, kho lưu trữ, chi phí truy vấn máy tìm kiếm. Một dịch vụ cho kiểm miễn phí không giới hạn phải có nguồn thu khác. Những mô hình phổ biến gồm: quảng cáo hiển thị dày đặc, bán gói nâng cấp, chào dịch vụ viết lại hay "giảm đạo văn" trả phí, và trong trường hợp đáng lo nhất là thu thập chính bài viết người dùng tải lên.
Bài của bạn, đặc biệt là luận văn chưa nộp hay bài báo chưa đăng, có giá trị. Nếu bị giữ lại và đưa vào kho của một dịch vụ, nó có thể khiến bạn bị báo trùng với chính mình khi nộp chính thức, hoặc tệ hơn là xuất hiện trên những trang bán tài liệu. Việc chào mời dịch vụ "viết lại cho hết trùng" ngay trên trang kết quả cũng là một tín hiệu: dịch vụ đó kiếm tiền từ nỗi lo của bạn, và những dịch vụ viết lại tự động thường sinh ra câu tối nghĩa mà người chấm nhận ra ngay.
Điều này không có nghĩa mọi công cụ miễn phí đều xấu. Có những công cụ miễn phí minh bạch, do tổ chức giáo dục hay cộng đồng phát triển. Nhưng bạn nên đọc điều khoản trước khi tải lên, và che những thông tin không cần thiết.
Tài khoản do trường hoặc cơ quan cấp
Nhiều người không biết rằng mình có thể đã có quyền dùng một công cụ trả phí mà không phải trả gì. Các trường đại học, viện nghiên cứu thường mua bản quyền phần mềm kiểm tra trùng lặp cho cả đơn vị và cấp quyền qua thư viện, qua hệ thống học tập trực tuyến của học phần, hoặc qua người hướng dẫn. Cách cấp mỗi nơi một khác: có nơi cho sinh viên tự kiểm thử một số lần, có nơi chỉ giảng viên được kiểm, có nơi chỉ thư viện kiểm theo đơn đề nghị.
Ưu điểm của con đường này rất lớn: bạn được so với đúng kho và đúng cài đặt mà đơn vị dùng để xét bài, nên con số có ý nghĩa thật. Điểm cần cẩn thận là chế độ lưu bài. Nếu lần kiểm thử được lưu vào kho, lần nộp chính thức sẽ báo trùng với chính nó. Hãy hỏi thư viện hay người hướng dẫn xem có chế độ kiểm không lưu, hoặc lần kiểm thử có được loại khỏi kho trước khi nộp chính thức không.
Cơ quan, doanh nghiệp làm nội dung hay xuất bản cũng có thể đã mua công cụ cho bộ phận biên tập. Trước khi tự trả tiền cho một dịch vụ bên ngoài, hãy hỏi bộ phận phụ trách xem đã có sẵn chưa.
Chọn theo việc cần làm
Bảng dưới đây gợi ý cách chọn theo bốn nhu cầu thường gặp. Đây là hướng chọn theo loại công cụ, không phải khuyến nghị sản phẩm; tính năng và điều khoản của từng dịch vụ thay đổi theo thời gian, nên luôn kiểm phiên bản hiện hành.
| Việc cần làm | Loại công cụ hợp lý | Điều cần chú ý |
|---|---|---|
| Soát nhanh tiểu luận, bài tập trước khi nộp | Công cụ miễn phí uy tín hoặc tài khoản học phần nếu có | Chỉ dùng để tìm đoạn cần xem lại, không tin con số; che tên, mã sinh viên |
| Kiểm khoá luận, luận văn trước khi nộp chính thức | Hệ thống của trường qua thư viện hoặc người hướng dẫn | Hỏi chế độ lưu bài; đọc quy định hiện hành về cách tính |
| Nghiệm thu bài viết thuê cho trang web | Công cụ chuyên so với trang web công khai, có thể kết hợp tra một câu đặc trưng trên máy tìm kiếm | Kiểm cả trùng với bài cũ của chính trang mình |
| So hai bản hợp đồng, hai bản dự thảo | Tính năng so sánh văn bản có sẵn trong phần mềm soạn thảo | Không cần công cụ kiểm đạo văn; không tải hợp đồng lên trang lạ |
Dòng cuối thường bị nhầm: so hai văn bản cụ thể với nhau là một việc khác hẳn so một văn bản với cả kho dữ liệu. Phần mềm soạn thảo văn phòng thông dụng đã có tính năng so sánh hai tệp, vừa chính xác hơn vừa không phải đưa tài liệu nhạy cảm ra ngoài.
Những câu nên hỏi trước khi trả tiền cho một dịch vụ
Nếu bạn quyết định dùng một dịch vụ trả phí bên ngoài, ví dụ vì trường không cấp quyền hoặc vì bạn làm nội dung cho doanh nghiệp, mấy câu hỏi sau giúp tránh trả tiền cho thứ không dùng được:
- Kho của dịch vụ gồm những gì, có tài liệu tiếng Việt đáng kể không, có tài liệu học thuật không?
- Bài tải lên có bị lưu vào kho so sánh không, có xoá được không, xoá sau bao lâu?
- Báo cáo có danh sách nguồn kèm đoạn tô màu không, hay chỉ có một con số?
- Có tuỳ chọn loại trừ trích dẫn, tài liệu tham khảo, nguồn nhỏ không?
- Dịch vụ có chào mời kèm "viết lại cho hết trùng" không? Nếu có, hãy cân nhắc lại độ tin cậy.
- Có thể thử với một đoạn ngắn không chứa thông tin nhạy cảm trước khi tải cả bài không?
Một dịch vụ không trả lời được rõ ràng hai câu đầu tiên thì không đáng để bạn giao bài viết của mình, dù giá rẻ đến đâu.
Dùng kết quả của công cụ miễn phí cho đúng việc
Giả sử bạn chỉ có trong tay một công cụ miễn phí. Nó vẫn giúp được nhiều nếu dùng đúng cách. Thay vì nhìn con số phần trăm, hãy đi thẳng vào danh sách đoạn bị tô màu và xử lý từng đoạn: đoạn nào là trích dẫn mà bạn quên đặt ngoặc kép, đoạn nào bạn ghi chép từ tài liệu rồi lỡ đưa nguyên vào bài, đoạn nào là câu mở đầu sáo rỗng ai cũng viết. Mỗi đoạn được xử lý đúng là một chỗ hội đồng không còn hỏi.
Tiếp theo, tự làm phần việc mà công cụ không làm được. Với những đoạn bạn biết là dựa nhiều vào một giáo trình hay một luận văn cũ, hãy mở tài liệu đó ra đối chiếu bằng mắt, vì rất có thể nó không có trong kho của công cụ. Với phần tổng quan dựa vào tài liệu tiếng Anh, hãy rà lại xem chỗ nào là bản dịch sát mà chưa ghi nguồn.
Cuối cùng, ghi lại những gì đã soát: đoạn nào đã sửa, đoạn nào giữ nguyên vì là trích dẫn hợp lệ hay thuật ngữ bắt buộc. Bản ghi chú này rất có ích khi bạn nhận báo cáo chính thức của trường và cần giải trình với người hướng dẫn. Làm như vậy, một công cụ miễn phí trở thành bước soát đầu tiên đáng tin, thay vì một con số dễ gây yên tâm sai.
Câu hỏi thường gặp
Công cụ kiểm tra đạo văn miễn phí có đáng tin không?
Đáng tin trong phạm vi hẹp: nó cho biết bài có đoạn nào khớp với phần trang web công khai mà nó thấy. Nó không cho biết hệ thống của trường sẽ báo bao nhiêu, vì thiếu kho học thuật và kho bài nộp. Dùng để soát sơ bộ, không dùng để đoán kết quả chính thức.
Sinh viên có được dùng phần mềm kiểm tra đạo văn của trường không?
Tuỳ trường. Có nơi cho sinh viên tự kiểm thử qua thư viện hoặc học phần trực tuyến, có nơi chỉ giảng viên hay thư viện kiểm. Hãy hỏi thư viện hoặc phòng quản lý đào tạo, và hỏi rõ lần kiểm thử có lưu bài vào kho không.
Trả phí có đảm bảo kết quả giống với kết quả của trường không?
Không. Kết quả chỉ giống khi bạn dùng đúng hệ thống, đúng kho và đúng cài đặt của trường. Một dịch vụ trả phí khác có thể có kho khác, nên con số vẫn có thể lệch đáng kể.
Tải luận văn lên trang kiểm tra miễn phí có rủi ro gì?
Bài có thể bị giữ lại trong kho của dịch vụ, khiến lần nộp chính thức báo trùng với chính bạn, hoặc bị đăng lại ở nơi khác. Hãy đọc điều khoản lưu trữ, che thông tin cá nhân và dữ liệu khảo sát trước khi tải lên.
So hai bản hợp đồng có cần phần mềm kiểm tra đạo văn không?
Không cần. Tính năng so sánh văn bản có sẵn trong các phần mềm soạn thảo thông dụng làm việc này chính xác hơn và không phải đưa hợp đồng ra ngoài. Phần mềm kiểm đạo văn dùng để so một văn bản với cả kho dữ liệu, không phải hai văn bản với nhau.
Người viết nội dung cho trang web nên dùng loại công cụ nào?
Loại so với trang web công khai là đủ cho phần lớn nhu cầu, vì nội dung web cạnh tranh với các trang khác trên mạng. Nên kiểm thêm việc trùng với các bài cũ của chính trang mình, và tra một câu đặc trưng trên máy tìm kiếm khi nghi ngờ.