SaoChep.comSao Chép
Giảm trùng lặp đúng cách

Lập dàn ý riêng trước khi đọc nhiều tài liệu: cách giữ giọng văn của chính mình

Đọc hết tài liệu rồi mới lập dàn ý dễ bị cuốn theo cấu trúc và giọng của nguồn. Cách lập dàn ý sơ bộ, viết bản nháp không nguồn, đọc có định hướng và giữ giọng mình.

Vietnamese woman teacher sketching a mind map with arrows on a large sheet of blank paper spread across a living room floor, pens scattered, tea tray nearby, high angle

Lập dàn ý riêng trước khi đọc nhiều tài liệu nghĩa là viết ra câu hỏi của bạn, những gì bạn đã biết và hướng trả lời tạm thời, rồi mới đọc để kiểm, bổ sung và sửa dàn ý đó. Làm ngược lại, đọc hết rồi mới lập dàn ý, bạn rất dễ mượn luôn cấu trúc và giọng văn của tài liệu đọc gần nhất, và bài viết thành một bản ghép của các nguồn.

Bài này giải thích vì sao thứ tự đọc và lập dàn ý ảnh hưởng tới trùng lặp, cách làm dàn ý sơ bộ, bản nháp một trang không mở tài liệu, cách đọc theo dàn ý, cách nhận ra và giữ giọng văn của mình, và cách sửa dàn ý một cách có ý thức khi tài liệu cho thấy bạn đã nghĩ sai.

Vì sao đọc trước, lập dàn ý sau dễ bị cuốn theo nguồn

Khi bạn đọc một tài liệu tốt về đúng chủ đề mình định viết, cấu trúc của nó rất thuyết phục: tác giả đã sắp các ý theo một trật tự hợp lý, chọn ví dụ, đặt tiêu đề mục. Đọc liền mười tài liệu như vậy rồi ngồi lập dàn ý, đầu bạn đầy các cấu trúc có sẵn, và dàn ý thường thành bản sao của một hai tài liệu ấn tượng nhất.

Từ dàn ý mượn đến câu văn mượn chỉ một bước. Mỗi mục trong dàn ý gợi lại đoạn tương ứng của tài liệu, và khi viết, bạn nhớ cả cách diễn đạt của tác giả. Phần mềm kiểm trùng có thể không bắt được trùng cấu trúc, nhưng sẽ bắt được những cụm câu trôi theo. Người chấm đọc thấy bài trôi đúng như một bài báo họ từng đọc.

Đọc trước không sai, đọc là bắt buộc. Vấn đề là đọc khi chưa có khung của mình để đặt các ý vào. Một dàn ý sơ bộ, dù thô, cho bạn cái khung đó.

Lập dàn ý sơ bộ trước khi đọc sâu

Dàn ý sơ bộ không cần đúng, chỉ cần là của bạn. Mất một buổi, làm trước khi đọc kỹ, sau khi đã lướt vài tài liệu tổng quan để biết chủ đề rộng hẹp ra sao.

  1. Viết câu hỏi chính của bài bằng một câu. Nếu chưa viết được, viết ba câu hỏi nhỏ mà bạn muốn bài trả lời.
  2. Ghi những gì bạn đã biết hoặc đang nghĩ về câu hỏi đó, từ kinh nghiệm, từ môn đã học, từ quan sát. Ghi cả những điều chưa chắc, đánh dấu là giả định.
  3. Viết hướng trả lời tạm thời: nếu phải trả lời ngay hôm nay, bạn sẽ trả lời thế nào.
  4. Chia hướng trả lời thành bốn đến sáu ý lớn, mỗi ý một dòng. Đây là khung của dàn ý.
  5. Dưới mỗi ý, ghi câu hỏi bạn cần tài liệu giúp trả lời: cần số liệu gì, cần lý thuyết nào, cần biết ai đã nghiên cứu gì.

Sau năm bước, bạn có một danh sách câu hỏi để đọc tài liệu. Việc đọc chuyển từ "đọc xem có gì" sang "đọc để trả lời câu hỏi của mình", nhanh hơn và ít bị cuốn theo hơn.

Bản nháp một trang không mở tài liệu

Một bài tập rất hiệu quả là viết một trang nháp trình bày hướng trả lời tạm thời của bạn, không mở tài liệu nào, không ghi nguồn, viết như kể cho bạn bè nghe. Trang này sẽ sai nhiều chỗ, thiếu căn cứ, nhưng nó có thứ quý: giọng văn của bạn khi chưa bị nguồn nào chi phối.

Giữ trang nháp này. Khi viết bản chính, đọc lại nó để nhớ mình nói chuyện thế nào: câu dài hay ngắn, mở đoạn bằng gì, dùng ví dụ kiểu gì. Nhiều người ngạc nhiên thấy trang nháp đầu tiên rõ ràng và dễ đọc hơn những đoạn họ viết sau khi đọc nhiều tài liệu.

Trang nháp còn giúp bạn nhận ra phần nào thực sự là ý của mình trước khi đọc. Sau này, khi một tài liệu nói điều giống như bạn đã nghĩ, bạn ghi nguồn cho tài liệu đó như sự xác nhận, nhưng biết rằng lập luận của bạn có từ trước, và bạn diễn đạt nó theo cách riêng.

Đọc có định hướng theo dàn ý

Mỗi lần đọc mang theo một câu hỏi. Trước khi mở tài liệu, xem nó có thể trả lời câu hỏi nào trong dàn ý. Đọc phần liên quan kỹ, phần còn lại lướt. Ghi chép vào sổ đọc dưới đúng ý của dàn ý.

Ghi chép vào khung của mình, không vào khung của tác giả. Thay vì tóm tắt tài liệu theo trật tự của nó, rải các ý vào các mục của dàn ý bạn. Một tài liệu có thể đóng góp cho ba mục khác nhau, và không đóng góp gì cho mục khác.

Chú ý chỗ tài liệu trái với hướng trả lời tạm thời. Đây là chỗ quý nhất. Ghi lại rõ ràng, vì nó hoặc buộc bạn sửa dàn ý, hoặc thành một điểm bàn luận trong bài.

Dừng đọc khi một mục đã đủ. Đọc thêm mãi cho một mục đã có đủ căn cứ là cách làm bài phình ra và thêm nhiều chỗ dễ trùng. Chuyển sang mục còn thiếu.

Dàn ý trước và sau khi đọc: sửa những gì

Sau khi đọc, dàn ý sẽ thay đổi. Điều cần là thay đổi có ý thức, không phải bị thay bằng cấu trúc của một tài liệu. Một số kiểu thay đổi hợp lý:

Phát hiện khi đọcThay đổi dàn ýVẫn giữ
Một ý của bạn đã có nhiều nghiên cứu xác nhậnRút gọn mục đó, chỉ cần tổng hợpVị trí của ý trong lập luận của bạn
Một ý của bạn bị bằng chứng bác bỏSửa hướng trả lời, có thể thành điểm bàn luậnCâu hỏi chính
Tài liệu nêu một khía cạnh bạn chưa nghĩ tớiThêm mục mới nếu nó phục vụ câu hỏiThứ tự các ý còn lại
Tài liệu chia chủ đề theo cách khác hẳn bạnCân nhắc, chỉ đổi nếu cách đó hợp với câu hỏi của bạn hơnLý do bạn chọn cách chia của mình
Không tìm thấy tài liệu cho một ýĐánh dấu là khoảng trống, có thể thành điểm đóng gópÝ đó như câu hỏi mở

Ghi lại mỗi lần sửa dàn ý và lý do. Bản ghi này là câu chuyện về quá trình suy nghĩ của bạn, rất hữu ích khi viết phần phương pháp hoặc khi người hướng dẫn hỏi vì sao bài đi theo hướng này.

Giọng văn của bạn là gì và giữ nó thế nào

Giọng văn học thuật không có nghĩa là giọng của sách giáo khoa. Trong khuôn khổ trang trọng, mỗi người vẫn có cách riêng: người thích câu ngắn, người thích câu có vế giải thích, người mở đoạn bằng câu hỏi, người mở bằng một khẳng định. Đó là dấu vân tay mà người hướng dẫn quen đọc bài của bạn sẽ nhận ra.

Dấu hiệu bạn đang mất giọng: đoạn mới viết dài hơn hẳn thường lệ, dùng nhiều từ bạn không hay dùng, nhịp câu giống một tài liệu vừa đọc. Khi thấy dấu hiệu đó, dừng lại, đọc trang nháp không nguồn, rồi viết lại đoạn theo nhịp của bạn.

Một cách giữ giọng khác là viết các đoạn khó vào lúc không vừa đọc xong tài liệu. Đọc buổi sáng, viết buổi chiều, hoặc đọc hôm nay, viết hôm sau. Khoảng cách giúp ý ở lại còn câu chữ của tác giả phai đi.

Dàn ý cho bài ngắn và bài làm nhóm

Với tiểu luận vài trang hay bài tập cuối kỳ, dàn ý sơ bộ có thể chỉ là nửa trang: câu hỏi, ba ý lớn, mỗi ý một câu hỏi cần tài liệu. Đừng bỏ qua bước này vì bài ngắn. Bài càng ngắn càng dễ trôi theo một tài liệu duy nhất, vì người viết thường chỉ đọc một hai nguồn rồi viết ngay.

Với bài làm nhóm, dàn ý sơ bộ nên được cả nhóm viết chung trong buổi đầu, trước khi chia nhau đọc. Mỗi người đọc theo câu hỏi của mục mình phụ trách, ghi chép theo cùng hệ ký hiệu. Nếu mỗi người tự đọc rồi tự lập dàn ý cho phần mình, bài ghép lại thường lệch giọng, trùng ý giữa các phần, và mỗi phần bám một nguồn khác nhau.

Khi ghép bài nhóm, một người nên đọc lại toàn bộ để thống nhất giọng văn và kiểm các đoạn có bám nguồn không. Phần mềm kiểm trùng sẽ cho thấy phần nào trong bài trùng nhiều, giúp nhóm biết cần sửa phần của ai, nhưng nên trao đổi trên tinh thần cùng sửa chứ không quy lỗi.

Ví dụ giả định: một dàn ý sơ bộ thay đổi qua quá trình đọc

Giả sử một sinh viên sư phạm làm tiểu luận về việc giao bài tập về nhà ở tiểu học. Dàn ý sơ bộ có câu hỏi chính: bài tập về nhà ở lớp dưới có giúp ích không. Hướng trả lời tạm thời: có ích nếu ngắn và gắn với đời sống, gây áp lực nếu dài. Năm ý lớn: mục đích của bài tập, độ dài, vai trò phụ huynh, khác biệt giữa các gia đình, cách giáo viên phản hồi. Toàn bộ là ví dụ giả định.

Khi đọc, sinh viên thấy nhiều tài liệu bàn rất kỹ về độ dài, nên rút gọn mục đó thành một đoạn tổng hợp. Một tài liệu nêu khía cạnh thời gian ngủ của trẻ mà sinh viên chưa nghĩ tới, được thêm vào mục độ dài như một hệ quả. Về khác biệt giữa các gia đình, gần như không tìm thấy nghiên cứu ở Việt Nam, nên mục này thành khoảng trống được nêu ở phần kết.

Dàn ý cuối khác dàn ý đầu, nhưng câu hỏi, các ý lớn và trật tự lập luận vẫn là của sinh viên. Bài không giống tài liệu nào, vì không tài liệu nào được dùng làm khung.

Câu hỏi thường gặp

Chưa đọc gì thì lập dàn ý kiểu gì?

Nên lướt vài tài liệu tổng quan để biết chủ đề rộng hẹp ra sao, rồi lập dàn ý sơ bộ từ câu hỏi và những gì bạn đã biết. Dàn ý lúc này không cần đúng, chỉ cần là của bạn, và sẽ được sửa khi đọc kỹ.

Người hướng dẫn đưa sẵn dàn ý thì sao?

Dàn ý của người hướng dẫn là khung lớn. Bạn vẫn nên lập dàn ý chi tiết của mình trong khung đó: câu hỏi nhỏ của từng mục, hướng trả lời tạm thời. Phần chi tiết này giúp bạn đọc có định hướng và giữ giọng văn riêng.

Dàn ý thay đổi nhiều sau khi đọc có phải là dàn ý đầu sai không?

Không hẳn. Dàn ý sơ bộ là để có khung đọc, không phải để đúng ngay. Thay đổi có ý thức, có lý do, là dấu hiệu bạn đã đọc và suy nghĩ thật. Điều cần tránh là bị thay bằng cấu trúc của một tài liệu.

Có nên mượn cấu trúc mục của một luận văn cùng chủ đề không?

Cấu trúc khung chung theo quy định của trường thì ai cũng giống. Nhưng cách chia ý chi tiết bên trong nên là của bạn, theo câu hỏi của bạn. Mượn trọn cấu trúc chi tiết của một luận văn khác dễ kéo theo trùng cả nội dung.

Làm sao biết mình đang mất giọng văn?

Đoạn mới viết dài và rườm hơn thường lệ, nhiều từ bạn không hay dùng, nhịp câu giống tài liệu vừa đọc. Đọc to đoạn đó và đối chiếu với trang nháp không nguồn của bạn là thấy ngay chỗ khác.

Bản nháp một trang không nguồn có đưa vào bài được không?

Thường không đưa nguyên vào, vì nó thiếu căn cứ. Nhưng các ý và cách diễn đạt trong đó có thể phát triển thành đoạn chính thức sau khi bổ sung nguồn và lập luận. Nhiều câu mở đoạn hay nhất đến từ trang nháp này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138