SaoChep.comSao Chép
Giảm trùng lặp đúng cách

Diễn giải ý của tác giả khác bằng lời mình: đọc, gấp tài liệu lại rồi mới viết

Diễn giải đúng là viết lại ý người khác từ chỗ đã hiểu, không thay từ đồng nghĩa. Quy trình đọc, gấp tài liệu, viết, đối chiếu và ghi nguồn, kèm ví dụ giả định.

Vietnamese law student closing a thick volume on a dormitory desk and writing in a spiral notebook from memory, pen in hand, warm desk lamp, seen from the side, evening

Diễn giải ý của tác giả khác bằng lời mình là đọc cho hiểu, gấp tài liệu lại, viết ra như đang giải thích cho người khác, rồi mới mở tài liệu ra đối chiếu xem có sai ý không và ghi nguồn cho ý đó. Bước gấp tài liệu lại là bước quyết định: còn nhìn câu gốc thì tay gần như chắc chắn chép lại trật tự câu gốc, chỉ thay vài từ.

Phần dưới đi qua từng bước của cách làm này, chỉ ra ba kiểu diễn giải hỏng hay gặp, cách xử lý thuật ngữ và số liệu không được đổi, và một ví dụ giả định đặt câu gốc cạnh bản diễn giải tốt lẫn bản diễn giải hỏng để bạn thấy khác nhau ở đâu.

Diễn giải khác thay từ đồng nghĩa ở chỗ nào

Thay từ đồng nghĩa là giữ khung câu của tác giả và thay vài viên gạch. Chủ ngữ vẫn đứng đầu, các vế vẫn nối nhau theo thứ tự cũ, ví dụ vẫn là ví dụ cũ. Phần mềm kiểm trùng so theo cụm vài tiếng liên tiếp nên vẫn bắt được những cụm chưa đổi, còn người chấm đọc lướt cũng nhận ra giọng văn không phải của bạn.

Diễn giải thật thì bắt đầu từ ý, không từ câu. Bạn hỏi: tác giả đang muốn nói điều gì, dựa vào đâu, giới hạn ở đâu. Rồi bạn nói lại điều đó theo cách của mình, có thể gộp ba câu của tác giả thành một, có thể tách một câu dài thành hai, có thể đổi thứ tự cho hợp với mạch bài của bạn. Kết quả là một đoạn có cùng nội dung, khác cấu trúc, và gắn được vào lập luận của bạn.

Diễn giải vẫn phải ghi nguồn. Điều này nhiều người quên: đổi lời không biến ý thành của mình. Ghi nguồn cho đoạn diễn giải vừa là trung thực, vừa cho người đọc thấy bạn đã đọc ai và hiểu họ thế nào.

Năm bước diễn giải một đoạn tài liệu

Làm từng đoạn một, đừng làm cả trang cùng lúc. Đoạn dài thì chia thành từng ý.

  1. Đọc đoạn gốc hai lần. Lần đầu lấy ý chung, lần hai gạch chân thuật ngữ, số liệu, tên riêng và điều kiện giới hạn mà tác giả đặt ra.
  2. Tự nói thành tiếng hoặc ghi ra giấy nháp một câu trả lời cho câu hỏi "đoạn này nói gì". Nếu không nói được, bạn chưa hiểu đủ, quay lại đọc hoặc đọc thêm tài liệu dẫn của tác giả.
  3. Gấp tài liệu lại hoặc chuyển sang cửa sổ khác. Viết đoạn diễn giải từ trí nhớ và từ câu trả lời ở bước hai, theo giọng văn của bài bạn.
  4. Mở tài liệu ra đối chiếu. Kiểm ý có đúng không, có bỏ mất điều kiện giới hạn nào không, có cụm năm sáu tiếng nào trùng nguyên văn không. Cụm trùng mà không phải thuật ngữ thì viết lại.
  5. Ghi nguồn ngay cạnh đoạn theo kiểu trích dẫn trường yêu cầu, và nếu đoạn của bạn có thêm nhận xét riêng, tách rõ câu nào là ý tác giả, câu nào là nhận xét của bạn.

Năm bước nghe chậm, nhưng sau vài chục đoạn bạn sẽ làm gần như tự động. Phần tốn thời gian nhất thật ra là bước hai, vì nó buộc bạn hiểu, và đó cũng là phần làm bài của bạn tốt lên.

Ba kiểu diễn giải hỏng hay gặp

Kiểu khảm chữ. Người viết giữ câu gốc, xen vào vài từ của mình và thay vài từ của tác giả. Đọc lên thấy loang lổ, ngữ pháp có chỗ gượng. Máy vẫn bắt được những cụm còn nguyên, và người đọc thấy đây là câu vá. Cách sửa là bỏ hẳn câu đó, quay về bước hai.

Kiểu đổi nghĩa. Muốn tránh giống, người viết đổi mạnh tay tới mức sai ý: tác giả nói "có thể", bản diễn giải thành "chắc chắn"; tác giả nói "ở một số nhóm", bản diễn giải thành "nói chung". Loại lỗi này nặng hơn trùng lặp vì nó gán cho tác giả điều họ không nói. Bước đối chiếu ở trên là để bắt lỗi này.

Kiểu kéo dài cho khác. Một câu gốc ngắn gọn bị kéo thành ba câu dài, thêm từ đệm, thêm vòng vo để khác về độ dài. Bài phình ra mà không thêm gì. Diễn giải tốt thường ngắn bằng hoặc ngắn hơn đoạn gốc, vì bạn chỉ giữ phần phục vụ lập luận của mình.

Cách tự soát nhanh cả ba kiểu. Đặt đoạn của bạn cạnh đoạn gốc, đọc to từng câu. Nếu câu của bạn đi theo đúng thứ tự ý của câu gốc từ đầu tới cuối, nhiều khả năng đó là khảm chữ. Nếu có từ chỉ mức độ như "luôn", "mọi", "chắc chắn" mà câu gốc không có, hãy kiểm lại xem có đổi nghĩa không. Nếu đoạn của bạn dài gấp rưỡi đoạn gốc mà không thêm nhận xét nào, hãy cắt bớt cho gọn.

Ví dụ giả định: câu gốc, bản hỏng và bản tốt

Giả sử một tài liệu viết: "Kết quả khảo sát cho thấy sinh viên năm nhất ở nhóm trường được khảo sát dành phần lớn thời gian tự học vào buổi tối, trong khi sinh viên năm cuối phân bổ đều hơn trong ngày do lịch thực tập." Đây là câu ví dụ giả định, không trích từ nghiên cứu thật nào.

Bản hỏng kiểu khảm chữ: "Kết quả điều tra chỉ ra sinh viên năm thứ nhất ở nhóm trường được khảo sát dùng phần lớn thời gian tự học vào ban tối, còn sinh viên năm cuối chia đều hơn trong ngày vì lịch thực tập." Gần như mọi cụm vẫn theo trật tự gốc, chỉ đổi vài từ. Máy và người đều nhận ra.

Bản tốt: "Lịch thực tập dường như kéo giờ tự học của sinh viên năm cuối ra khắp ngày; với sinh viên mới vào trường, buổi tối vẫn là lúc học chính, ít nhất là trong phạm vi các trường tác giả khảo sát (ghi nguồn)." Bản này bắt đầu từ nguyên nhân thay vì kết quả, giữ đúng giới hạn "trong phạm vi các trường được khảo sát", và đặt ý theo hướng bài của người viết đang cần: vai trò của lịch thực tập.

Để ý bản tốt không cố né những từ không thể né như "sinh viên năm cuối", "thực tập", "tự học". Những từ đó là nội dung, giữ lại là đúng. Thứ thay đổi là cách tổ chức ý.

Thuật ngữ, số liệu, tên riêng: những thứ không nên đổi

Diễn giải không có nghĩa là đổi mọi từ. Thuật ngữ chuyên ngành phải giữ đúng như ngành dùng; đổi "biến độc lập" thành "yếu tố tự do" cho khác đi là sai chuyên môn. Số liệu giữ nguyên con số và đơn vị, chỉ cách bạn đưa nó vào câu là của bạn. Tên người, tên tổ chức, tên văn bản giữ nguyên.

Phần mềm kiểm trùng sẽ bắt các cụm thuật ngữ lặp lại, nhưng một vài cụm ngắn rải rác không tạo thành đoạn trùng dài. Người chấm hiểu thuật ngữ là thứ chung của ngành. Thứ họ để ý là các cụm dài liền mạch theo đúng trật tự câu gốc.

Với định nghĩa chuẩn mà bạn buộc phải dùng chính xác từng chữ, cách đúng là trích nguyên văn có ngoặc kép và nguồn, không cố diễn giải. Diễn giải một định nghĩa pháp lý hay kỹ thuật rất dễ làm sai phạm vi của nó. Phần có thể là của bạn nằm ngay sau đó: định nghĩa này áp vào đề tài của bạn thế nào.

Tên các mô hình, lý thuyết hay phương pháp có tên gọi đã quen trong ngành cũng giữ nguyên. Nếu bản tiếng Việt chưa thống nhất, hãy chọn một cách gọi, ghi kèm tên gốc ở lần xuất hiện đầu, rồi dùng nhất quán trong cả bài để người chấm không tưởng bạn đang nói về hai khái niệm khác nhau.

Khi nào nên trích nguyên văn thay vì diễn giải

Có ba trường hợp trích nguyên văn tốt hơn: khi cách nói của tác giả chính là đối tượng bạn phân tích, ví dụ bạn bàn về cách một văn bản dùng từ; khi câu đó là định nghĩa hay quy định cần chính xác tuyệt đối; và khi câu nói nổi tiếng đến mức diễn giải làm mất giá trị của nó.

Ngoài ba trường hợp đó, diễn giải thường tốt hơn vì nó cho thấy bạn hiểu và gắn được ý vào lập luận của mình. Một bài toàn trích nguyên văn, dù đủ ngoặc kép và nguồn, đọc như tập hợp các đoạn cắt dán. Người chấm muốn thấy bạn đứng ở đâu giữa các tác giả đó.

Một mẹo cân bằng hợp lệ: trích nguyên văn chỉ một cụm ngắn đắt nhất trong câu gốc, đặt trong ngoặc kép, phần còn lại diễn giải. Cách này giữ được sắc thái của tác giả mà vẫn để mạch văn là của bạn.

Luyện diễn giải mỗi ngày cho quen tay

Diễn giải là kỹ năng, không phải mẹo, nên luyện được. Một bài tập đơn giản: mỗi ngày chọn một đoạn ngắn trong tài liệu đang đọc, làm đủ năm bước ở trên, rồi đặt hai đoạn cạnh nhau xem câu của mình khác ở đâu. Sau vài tuần bạn sẽ thấy mình bớt phụ thuộc vào câu gốc.

Học nhóm cũng giúp: hai người cùng diễn giải một đoạn rồi đổi bài đọc cho nhau. Bạn sẽ thấy cùng một ý có nhiều cách nói đúng, và thấy ngay chỗ người kia hiểu khác mình, từ đó quay lại tài liệu để kiểm.

Nếu muốn dùng AI hỗ trợ, hãy nhờ nó hỏi lại bạn về ý của đoạn, hoặc nhận xét bản diễn giải của bạn có sai ý chỗ nào, thay vì nhờ nó diễn giải hộ. Bản do máy viết lại vẫn không phải lời của bạn, và nhiều nơi quy định phải khai báo. Khi đưa đoạn tài liệu vào công cụ trực tuyến, hãy che thông tin cá nhân và dữ liệu chưa công bố.

Câu hỏi thường gặp

Diễn giải rồi có cần ghi nguồn không?

Có. Ý vẫn là của tác giả dù bạn đã nói lại bằng lời mình. Ghi nguồn cho đoạn diễn giải là yêu cầu của mọi chuẩn trích dẫn phổ biến; bỏ nguồn là chiếm ý của người khác, dù câu chữ không trùng.

Diễn giải bao nhiêu phần trăm khác câu gốc là đủ?

Không nên nghĩ theo phần trăm câu chữ. Tiêu chí đúng là bạn đã viết lại từ chỗ hiểu, cấu trúc và cách trình bày là của bạn, và không còn cụm dài nào chép theo trật tự câu gốc ngoài thuật ngữ và tên riêng.

Gấp tài liệu lại rồi viết mà quên mất ý thì sao?

Đó là dấu hiệu bạn chưa hiểu đủ để diễn giải. Quay lại đọc, ghi một câu tóm tắt ý chính ra giấy, rồi gấp tài liệu lần nữa. Hiểu xong mới viết luôn nhanh hơn viết khi còn mơ hồ.

Thuật ngữ trùng với nguồn có làm tăng tỷ lệ trùng lặp không?

Có thể tăng một chút vì máy bắt cả cụm thuật ngữ. Nhưng thuật ngữ rải rác không tạo thành đoạn trùng dài, và người chấm hiểu đó là từ chung của ngành. Đừng đổi thuật ngữ cho khác, vì như vậy là sai chuyên môn.

Có thể diễn giải một đoạn từ tài liệu tiếng Anh bằng cách dịch không?

Dịch sát từng câu vẫn là dùng câu của tác giả, chỉ ở ngôn ngữ khác, và nhiều phần mềm đã so được bản dịch. Cách đúng vẫn là hiểu rồi viết lại bằng tiếng Việt theo cách của bạn, kèm nguồn tài liệu gốc.

Nhờ bạn bè diễn giải hộ có được không?

Đoạn do người khác viết thì không còn là bài của bạn, dù họ không phải tác giả gốc. Bạn có thể nhờ bạn bè đọc và góp ý bản diễn giải của mình, nhưng câu chữ cuối cùng nên do chính bạn viết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138