Khi người đăng không gỡ bài sao chép, bạn có thể báo cáo với ba nơi có quyền xử lý: nền tảng mạng xã hội nơi bài được đăng, nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ trang web chép, và công cụ tìm kiếm đang hiển thị trang đó. Mỗi nơi có biểu mẫu riêng dành cho vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, khác với nút báo cáo nội dung thông thường, và đều hỏi những thông tin gần giống nhau.
Chuẩn bị đủ những thông tin đó trước khi mở biểu mẫu giúp bạn điền một lần là xong, giảm khả năng bị trả về vì thiếu. Bài này nói ai có thể gỡ bài, biểu mẫu thường hỏi gì, cách tìm nơi lưu trữ một trang web, những điều cần khai đúng và việc theo dõi sau khi gửi. Quy trình cụ thể của từng nền tảng thay đổi theo thời gian, nên luôn đọc hướng dẫn hiện hành của nền tảng đó.
Ai có thể gỡ bài, ngoài người đăng
Nền tảng mạng xã hội. Khi bài chép nằm trên trang cá nhân, trang doanh nghiệp, nhóm, hay kênh video, nền tảng có thể gỡ bài, cảnh cáo tài khoản, và với tài khoản vi phạm nhiều lần có thể hạn chế hoạt động. Phần lớn nền tảng lớn có biểu mẫu riêng về quyền tác giả trong trung tâm trợ giúp.
Nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ trang web. Mỗi trang web chạy trên máy chủ của một nhà cung cấp nào đó. Điều khoản sử dụng của hầu hết nhà cung cấp cấm khách hàng lưu trữ nội dung vi phạm quyền tác giả, và họ thường có địa chỉ tiếp nhận khiếu nại. Khi nhận khiếu nại có căn cứ, họ có thể yêu cầu khách hàng gỡ bài.
Công cụ tìm kiếm. Công cụ tìm kiếm không gỡ được bài trên trang người khác, nhưng có thể gỡ trang đó khỏi kết quả tìm kiếm của họ khi xác nhận vi phạm. Việc này giảm đáng kể lượng người tìm thấy bản chép, nhất là khi bản chép đang được xếp trên bài gốc.
Nền tảng quảng cáo hay sàn thương mại. Nếu bài chép được dùng trên trang bán hàng ở một sàn thương mại điện tử, sàn đó thường có kênh báo cáo vi phạm sở hữu trí tuệ dành riêng cho người bán và chủ quyền.
Biểu mẫu sở hữu trí tuệ khác nút báo cáo thông thường
Nhiều người bấm nút báo cáo ngay dưới bài, chọn lý do kiểu “nội dung không phù hợp” hay “thư rác”, rồi chờ mãi không thấy gì. Lý do là những báo cáo đó đi vào luồng xét nội dung theo tiêu chuẩn cộng đồng, không phải luồng xét quyền tác giả. Bài chép một bài viết bình thường không vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng nào, nên báo cáo thường bị bỏ qua.
Báo cáo quyền tác giả thường nằm ở trung tâm trợ giúp hay mục pháp lý của nền tảng, với tên gọi kiểu báo cáo vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, báo cáo vi phạm bản quyền. Biểu mẫu này dài hơn, hỏi bạn là ai, bài gốc ở đâu, bài vi phạm ở đâu, và yêu cầu bạn cam kết thông tin là đúng. Đổi lại, nó được xét bởi bộ phận xử lý khiếu nại quyền tác giả, có quy trình rõ ràng hơn.
Một lưu ý: thường chỉ chủ quyền hoặc người được chủ quyền uỷ quyền mới được gửi loại báo cáo này. Nếu bạn thấy bài của một người quen bị chép, hãy báo cho họ để họ tự gửi, thay vì gửi thay. Nếu bạn là đơn vị sở hữu bài do nhân viên viết, cần nắm rõ ai giữ quyền theo hợp đồng lao động hoặc thoả thuận nội bộ trước khi khai mình là chủ quyền.
Tìm nơi lưu trữ của một trang web chép
Khi trang chép không có thông tin liên hệ, hoặc người quản trị không trả lời, bước tiếp theo là tìm xem trang đang được lưu trữ ở đâu. Nguyên lý chung:
- Tra thông tin chủ thể tên miền bằng các công cụ tra cứu tên miền công khai. Kết quả thường cho biết nhà đăng ký tên miền, đôi khi cả máy chủ tên miền mà trang đang dùng.
- Tra địa chỉ máy chủ mà tên miền trỏ tới, rồi tra xem địa chỉ đó thuộc nhà cung cấp nào. Nhiều công cụ tra cứu công khai làm được việc này.
- Nếu trang đi qua một dịch vụ trung gian tăng tốc và bảo vệ, kết quả tra sẽ chỉ ra dịch vụ trung gian đó. Nhiều dịch vụ trung gian có biểu mẫu tiếp nhận khiếu nại và chuyển tiếp cho nhà lưu trữ thật hoặc cho chủ trang.
- Vào trang của nhà cung cấp, tìm mục báo cáo lạm dụng hay khiếu nại vi phạm, đọc hướng dẫn và điền theo đúng yêu cầu.
- Với tên miền quốc gia Việt Nam, thông tin chủ thể và nhà đăng ký có thể tra ở công cụ tra cứu tên miền chính thức; nhà đăng ký cũng có kênh tiếp nhận phản ánh.
Đừng tự đoán nhà cung cấp chỉ dựa vào một kết quả tra cứu. Nếu kết quả không rõ, ghi lại những gì đã tra được và gửi tới dịch vụ trung gian hoặc nhà đăng ký tên miền trước, họ thường biết phải chuyển tiếp cho ai.
Biểu mẫu thường hỏi gì, chuẩn bị sẵn
Dù mỗi nơi một giao diện, các biểu mẫu khiếu nại quyền tác giả thường hỏi những mục dưới đây. Soạn sẵn trong một tệp ghi chú để dán vào:
- Họ tên, địa chỉ liên hệ, thư điện tử của người khiếu nại, và tư cách: tác giả, chủ sở hữu, hay người được uỷ quyền.
- Mô tả tác phẩm gốc: tên bài, loại tác phẩm, nơi đăng, ngày đăng, và địa chỉ bài gốc nếu bài đã công bố trực tuyến.
- Địa chỉ chính xác của từng bài vi phạm, mỗi bài một dòng. Biểu mẫu thường không chấp nhận địa chỉ trang chủ chung chung.
- Mô tả ngắn mức độ vi phạm: chép nguyên văn, chép phần lớn, dùng kèm ảnh tự chụp, không ghi tên tác giả.
- Đã liên hệ người đăng chưa, khi nào, kết quả ra sao. Không phải nơi nào cũng hỏi, nhưng có sẵn thì nói được.
- Lời cam kết thông tin là đúng và bạn có quyền khiếu nại, thường kèm chữ ký điện tử là họ tên đầy đủ.
Nếu biểu mẫu chỉ có tiếng Anh, trả lời ngắn gọn, đúng câu hỏi, không cần văn hoa. Có thể nhờ người quen hoặc công cụ dịch giúp hiểu câu hỏi, nhưng tự kiểm lại phần trả lời trước khi gửi, nhất là phần cam kết.
Khai đúng sự thật và biết thông tin của mình đi đâu
Biểu mẫu khiếu nại quyền tác giả thường yêu cầu bạn cam kết thông tin là chính xác. Khai sai, như nhận bài không phải của mình, hoặc khiếu nại một trang chỉ trích dẫn hợp lý có ghi nguồn, có thể bị từ chối, bị đánh dấu tài khoản và trong một số trường hợp phải chịu trách nhiệm với bên bị khiếu nại. Vì thế, trước khi gửi, đọc lại bài chép một lần nữa: họ có ghi tên bạn ở đâu không, đoạn giống có phải chỉ là trích dẫn ngắn kèm bình luận của họ không.
Điều nhiều người không để ý: ở một số nền tảng, nội dung khiếu nại, có khi gồm cả họ tên và thư điện tử của người khiếu nại, được chuyển cho bên bị khiếu nại để họ phản hồi. Đọc kỹ chính sách của nền tảng về việc này. Nếu lo ngại về an toàn cá nhân, có thể dùng địa chỉ thư điện tử riêng cho việc bản quyền, hoặc nhờ đơn vị đại diện gửi thay khi được uỷ quyền.
Cũng cần nhớ rằng nền tảng và nhà cung cấp không phải toà án. Họ xử lý theo quy trình và điều khoản của họ, không phán quyết ai đúng ai sai về mặt pháp luật. Nếu tranh chấp phức tạp, như hai bên đều nói mình là tác giả, hoặc bài chép đã bị sửa nhiều, họ có thể từ chối can thiệp và đề nghị hai bên tự giải quyết. Khi đó, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn và tra quy định hiện hành về quyền tác giả.
Theo dõi sau khi gửi và khi bên kia phản hồi
Sau khi gửi, lưu lại mã báo cáo, thư xác nhận, ảnh màn hình trang gửi thành công. Thời gian xử lý mỗi nơi một khác, từ vài ngày tới vài tuần. Trong thời gian chờ, tiếp tục theo dõi trang chép và lưu lại thay đổi nếu có.
Khi bài được gỡ, chụp lại trang báo không còn bài, cập nhật hồ sơ. Kiểm tra cả những bản sao khác: một bài chép trên trang tin có khi đã được các trang tự động lấy lại thêm lần nữa, mỗi chỗ cần một báo cáo riêng. Nếu bản chép vẫn hiện trong kết quả tìm kiếm sau khi trang đã gỡ, có thể dùng chức năng yêu cầu cập nhật kết quả cũ của công cụ tìm kiếm.
Một số nền tảng cho phép người bị khiếu nại gửi phản hồi phản đối, nói rằng họ có quyền dùng bài. Khi đó nền tảng có thể khôi phục bài sau một thời gian nếu người khiếu nại không có hành động tiếp. Đây là thời điểm nên dừng lại, xem lại bằng chứng của cả hai bên, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về bước tiếp theo phù hợp. Không gửi khiếu nại lặp lại liên tục với cùng nội dung; việc đó không giúp ích mà có thể bị coi là lạm dụng quy trình.
Câu hỏi thường gặp
Bấm nút báo cáo thông thường dưới bài chép có tác dụng không?
Thường ít tác dụng, vì nút đó đi vào luồng xét tiêu chuẩn cộng đồng. Bài chép một bài viết bình thường không vi phạm tiêu chuẩn đó. Nên tìm biểu mẫu báo cáo vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trong trung tâm trợ giúp của nền tảng.
Có thể báo cáo thay cho bạn bè có bài bị chép không?
Thường chỉ chủ quyền hoặc người được chủ quyền uỷ quyền mới được gửi khiếu nại quyền tác giả. Tốt nhất báo cho bạn bè để họ tự gửi. Nếu họ muốn bạn làm thay, cần uỷ quyền rõ ràng theo yêu cầu của nền tảng đó.
Làm sao biết một trang web đang được lưu trữ ở đâu?
Tra thông tin chủ thể tên miền và địa chỉ máy chủ mà tên miền trỏ tới bằng các công cụ tra cứu công khai. Nếu trang đi qua dịch vụ trung gian, gửi khiếu nại cho dịch vụ đó, họ thường chuyển tiếp tới nhà lưu trữ thật hoặc chủ trang.
Khiếu nại có làm lộ thông tin cá nhân của mình cho người chép không?
Có thể. Một số nền tảng chuyển nội dung khiếu nại, có khi gồm tên và thư điện tử, cho bên bị khiếu nại. Đọc chính sách trước khi gửi. Nếu lo ngại, dùng địa chỉ thư riêng cho việc bản quyền hoặc nhờ đơn vị đại diện có uỷ quyền.
Gỡ trang chép khỏi kết quả tìm kiếm có làm bài chép biến mất không?
Không. Trang chép vẫn còn trên mạng, chỉ không hiện trong kết quả của công cụ đó. Việc này giảm người tìm thấy bản chép, nhưng muốn bài biến mất hẳn thì cần người đăng, nền tảng hoặc nhà lưu trữ gỡ.
Nền tảng từ chối xử lý khiếu nại thì làm gì tiếp?
Đọc lý do từ chối, bổ sung bằng chứng nếu thiếu. Nếu nền tảng cho rằng đây là tranh chấp cần hai bên tự giải quyết, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn và tra quy định hiện hành về quyền tác giả trước khi tính bước khác.