SaoChep.comSao Chép
Khi bài của mình bị sao chép

Luận văn, bài báo của mình bị người khác chép: báo với trường, tạp chí thế nào

Luận văn hay bài báo khoa học bị chép thì xử lý theo đường học thuật: đối chiếu, lập hồ sơ, gửi đúng nơi như trường, tạp chí. Giọng khách quan, không bêu tên.

Two Vietnamese researchers in a university office in Thai Nguyen comparing two thick bound theses side by side on a long table, afternoon light from tall windows, faces turned down

Khi luận văn hay bài báo khoa học của mình bị người khác chép, cách xử lý hiệu quả nhất thường là đi theo đường học thuật: đối chiếu kỹ để xác định mức độ, lập hồ sơ gọn, rồi gửi văn bản phản ánh tới đúng nơi quản lý sản phẩm bị nghi chép, như cơ sở đào tạo đã cấp bằng hay tạp chí đã đăng bài. Các nơi này có quy trình xem xét liêm chính học thuật riêng, và kết quả, như yêu cầu chỉnh sửa hay rút bài, có tác dụng thực tế hơn nhiều so với tranh cãi trên mạng.

Bài này dành cho học viên, nghiên cứu sinh, giảng viên phát hiện công trình của mình xuất hiện trong luận văn, bài báo, giáo trình của người khác mà không được ghi nhận. Mỗi trường, mỗi tạp chí có quy chế riêng và có thể thay đổi; hãy đọc quy định hiện hành của nơi bạn gửi phản ánh. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định.

Khác gì so với bài blog bị chép

Với bài blog, mục tiêu thường là gỡ bài hoặc ghi nguồn. Với sản phẩm học thuật, chuyện phức tạp hơn vì nó gắn với bằng cấp, chức danh, điểm công trình của người khác. Một luận văn chép bài của bạn đã được hội đồng bảo vệ, được lưu trong thư viện của trường, có khi đã giúp người đó nhận bằng. Một bài báo chép đã được tạp chí đăng, được trích dẫn tiếp. Gỡ một trang web không giải quyết được những điều đó.

Vì vậy, nơi nhận phản ánh phù hợp không phải nhà cung cấp lưu trữ trang web mà là đơn vị quản lý sản phẩm học thuật đó: cơ sở đào tạo, ban biên tập tạp chí, nhà xuất bản, hội đồng khoa học. Các đơn vị này thường có quy định về liêm chính học thuật, có bộ phận hay hội đồng xem xét, và có những biện pháp như yêu cầu đính chính, rút bài, xem xét lại kết quả.

Một khác biệt nữa: trong học thuật, ranh giới giữa “chép” và “kế thừa” đôi khi không đơn giản. Hai nghiên cứu cùng đề tài có thể dùng chung khung lý thuyết, chung định nghĩa, chung phương pháp phổ biến. Phần giống chỉ thật sự đáng phản ánh khi đó là phần đóng góp riêng của bạn, như cách tiếp cận, số liệu, phân tích, kết luận, bị lấy mà không ghi nhận.

Đối chiếu để xác định mức độ

Trước khi gửi phản ánh, hãy tự đối chiếu thật kỹ. Phản ánh thiếu căn cứ không chỉ bị từ chối mà còn ảnh hưởng uy tín của chính bạn:

  1. Lấy bản đầy đủ của sản phẩm bị nghi chép, từ thư viện, kho lưu trữ, trang tạp chí. Ghi lại nguồn lấy và thời điểm lấy.
  2. Dùng phần mềm kiểm tra trùng lặp đối chiếu hai văn bản nếu có điều kiện, để có danh sách các đoạn trùng. Với luận văn chưa công bố của chính bạn, lưu ý điều khoản lưu trữ của dịch vụ trước khi tải lên.
  3. Đọc tận mắt từng đoạn trùng. Phân loại: phần chung của lĩnh vực như định nghĩa, khung lý thuyết phổ biến; phần có trích dẫn bạn; phần đóng góp riêng của bạn bị lấy không ghi nhận.
  4. Kiểm tra số liệu, bảng biểu, hình vẽ. Số liệu khảo sát riêng của bạn xuất hiện trong công trình khác là dấu hiệu rất rõ.
  5. Kiểm tra cả ý tưởng và cấu trúc: thứ tự lập luận, cách chia chương, những nhận định đặc thù, dù câu chữ đã bị viết lại.
  6. Lập bảng đối chiếu gồm vị trí trong công trình của bạn, vị trí tương ứng bên kia, loại trùng, và nhận xét.

Nếu sau đối chiếu, phần giống chủ yếu là phần chung của lĩnh vực hoặc đã có trích dẫn bạn, có thể đó chưa phải là chép. Lúc này nên trao đổi với người hướng dẫn hoặc đồng nghiệp có kinh nghiệm trước khi quyết định có phản ánh hay không.

Gửi phản ánh tới đâu

Tạp chí, nhà xuất bản đã đăng sản phẩm bị nghi chép. Đây thường là nơi xử lý nhanh và rõ nhất. Ban biên tập có thể yêu cầu tác giả giải trình, đăng đính chính, hoặc rút bài. Nhiều tạp chí có địa chỉ tiếp nhận phản ánh về đạo đức xuất bản.

Cơ sở đào tạo đã tổ chức bảo vệ luận văn, luận án. Gửi tới phòng hoặc đơn vị phụ trách đào tạo sau đại học, hoặc bộ phận được quy chế giao xử lý liêm chính học thuật. Trường có thể lập hội đồng xem xét theo quy chế của mình.

Nơi người chép đang công tác, nếu sản phẩm dùng để xét thi đua, chức danh. Chỉ cân nhắc khi sản phẩm bị nghi chép thật sự được dùng vào các việc này, và nên đi qua đơn vị chính thức, không gửi lan man.

Trường của chính bạn. Báo cho người hướng dẫn và đơn vị đào tạo nơi bạn bảo vệ, vì công trình gốc thuộc kho của họ. Họ có thể xác nhận ngày bảo vệ, ngày nộp lưu chiểu, hỗ trợ bạn trong quá trình phản ánh.

Hồ sơ gửi kèm phản ánh

Hồ sơ học thuật nên chặt chẽ và dễ kiểm tra. Người xem xét thường không có thời gian đọc hai luận văn từ đầu đến cuối, nên bạn cần dẫn họ tới đúng chỗ:

  • Thông tin công trình gốc: tên, tác giả, nơi bảo vệ hoặc nơi đăng, ngày bảo vệ hoặc ngày đăng, nơi lưu trữ.
  • Thông tin sản phẩm bị nghi chép: tên, tác giả, nơi bảo vệ hoặc nơi đăng, ngày, cách bạn tiếp cận được bản đầy đủ.
  • Bảng đối chiếu theo từng đoạn, đánh số, có trích dẫn trang. Đây là phần quan trọng nhất của hồ sơ.
  • Báo cáo kiểm tra trùng lặp nếu có, kèm ghi chú về thiết lập đã dùng.
  • Bằng chứng ngày của công trình gốc: biên bản bảo vệ, xác nhận lưu chiểu, ngày nhận bài của tạp chí.
  • Văn bản xác nhận của người hướng dẫn hoặc đơn vị đào tạo của bạn, nếu có.

Gửi hồ sơ bằng kênh có dấu vết, giữ bản sao và ghi ngày gửi. Không gửi kèm nhận xét về nhân thân hay động cơ của người bị phản ánh; chỉ nói về văn bản.

Khi người chép là đồng nghiệp, người cùng nhóm hay học trò cũ

Không ít trường hợp, người dùng công trình của bạn không ghi nhận lại là người quen: đồng nghiệp cùng khoa, thành viên cũ của nhóm nghiên cứu, học viên từng được bạn hướng dẫn. Lúc này chuyện không chỉ là văn bản mà còn là quan hệ, và cách xử lý nên tính tới cả hai. Trước hết, hãy xem lại có thoả thuận nào trước đây về việc dùng chung số liệu, chia quyền tác giả, hay cho phép phát triển tiếp đề tài không. Nhiều tranh chấp trong nhóm nghiên cứu xuất phát từ việc không ai ghi lại những thoả thuận miệng ban đầu.

Nếu không có thoả thuận nào cho phép, có thể bắt đầu bằng một cuộc trao đổi riêng, có chuẩn bị, nêu cụ thể những phần bị dùng và đề nghị cách khắc phục như bổ sung ghi nhận, đính chính, thêm tên đồng tác giả nếu đúng là đóng góp chung. Sau buổi trao đổi, gửi một thư tóm tắt những gì hai bên đã nói, để có dấu vết bằng văn bản. Nếu trao đổi riêng không có kết quả, hoặc phần bị lấy là đóng góp riêng quan trọng, lúc đó mới chuyển sang phản ánh chính thức với đơn vị quản lý.

Với học viên cũ, nhất là khi họ còn đang học, giọng trao đổi nên mang tính hướng dẫn hơn là buộc tội: nhiều người trẻ thật sự chưa hiểu ranh giới giữa kế thừa và lấy lại. Dù vậy, không vì quan hệ mà bỏ qua việc lưu hồ sơ. Ghi chép đầy đủ giúp bảo vệ cả bạn lẫn họ nếu sự việc phải đưa ra hội đồng về sau.

Giọng văn bản phản ánh và quy trình sau đó

Văn bản phản ánh nên giữ giọng học thuật: mô tả, đối chiếu, đề nghị xem xét. Tránh kết luận thay hội đồng kiểu “người này đạo văn trắng trợn”. Viết “các đoạn sau trong luận văn … trùng nguyên văn với các đoạn trong luận văn … mà không ghi nguồn; đề nghị quý đơn vị xem xét theo quy định về liêm chính học thuật” là đủ, và để người có thẩm quyền đưa ra kết luận.

Quy trình xem xét thường mất thời gian: đơn vị nhận phản ánh có thể yêu cầu người bị phản ánh giải trình, lập hội đồng, mời chuyên gia độc lập. Kết quả có thể là yêu cầu chỉnh sửa, đính chính, rút bài báo, hoặc những biện pháp khác theo quy chế. Cũng có khi kết luận rằng phần giống chưa đến mức vi phạm. Hãy chuẩn bị tinh thần cho mọi khả năng.

Trong lúc chờ, tránh bêu tên trên mạng xã hội. Việc công khai trước khi có kết luận dễ biến thành tranh cãi cá nhân, có thể ảnh hưởng tới quy trình và đặt bạn vào thế phải chịu trách nhiệm về lời nói của mình nếu kết luận khác đi. Nếu đơn vị nhận phản ánh không trả lời sau một thời gian hợp lý, gửi văn bản nhắc lại hoặc báo lên cấp quản lý cao hơn theo đúng quy trình. Nếu muốn tính đến yêu cầu về quyền tác giả ngoài phạm vi học thuật, hãy tra văn bản hiện hành và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn của mình chưa công bố mà bị người khác chép thì có phản ánh được không?

Được. Luận văn đã bảo vệ thường được lưu tại thư viện của trường, có biên bản bảo vệ ghi ngày. Đó là căn cứ cho thấy công trình của bạn có trước. Hãy nhờ người hướng dẫn hoặc đơn vị đào tạo xác nhận khi lập hồ sơ.

Phần giống chủ yếu là định nghĩa và khung lý thuyết thì có phải bị chép không?

Chưa chắc. Định nghĩa, khung lý thuyết phổ biến, phương pháp quen thuộc thường xuất hiện ở nhiều công trình. Phần đáng phản ánh là đóng góp riêng của bạn như số liệu, phân tích, kết luận bị lấy mà không ghi nhận.

Nên gửi phản ánh cho tạp chí hay cho trường trước?

Gửi tới nơi quản lý trực tiếp sản phẩm bị nghi chép: bài báo thì tạp chí đã đăng, luận văn thì cơ sở đào tạo đã tổ chức bảo vệ. Có thể đồng thời báo cho người hướng dẫn và đơn vị đào tạo của bạn để được hỗ trợ.

Có nên công khai vụ việc trên mạng xã hội để tạo sức ép không?

Không nên trong lúc quy trình đang diễn ra. Công khai sớm dễ thành tranh cãi cá nhân, ảnh hưởng tới việc xem xét và có thể khiến bạn phải chịu trách nhiệm về lời nói nếu kết luận khác đi. Hãy đi theo kênh chính thức.

Bao lâu thì trường hoặc tạp chí trả lời phản ánh?

Không có thời hạn chung, tuỳ quy chế của từng nơi. Việc lập hội đồng, mời giải trình, mời chuyên gia có thể mất vài tuần đến vài tháng. Nếu quá lâu không phản hồi, gửi văn bản nhắc lại hoặc báo lên cấp cao hơn theo quy trình.

Kết quả xem xét có thể là gì?

Tuỳ quy chế và mức độ, có thể là yêu cầu chỉnh sửa, đăng đính chính, rút bài báo, xem xét lại kết quả, hoặc kết luận chưa đến mức vi phạm. Người phản ánh nên chuẩn bị tinh thần cho mọi khả năng và giữ hồ sơ đầy đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138