Muốn so sánh hai văn bản tìm chỗ khác nhau mà không cài thêm gì, cách nhanh nhất là dùng chức năng So sánh có sẵn trong Word (thường nằm ở thẻ Xem lại, bản tiếng Anh là Review → Compare). Bạn chọn một tệp làm bản gốc, một tệp làm bản sửa, Word tạo ra tệp thứ ba trong đó mọi chữ bị thêm, bị xoá, bị đổi đều được đánh dấu như khi bật theo dõi thay đổi. Hai tệp ban đầu giữ nguyên, không bị đụng tới.
Phần khó không nằm ở thao tác bấm, mà ở chỗ chọn đúng bản, làm sạch tệp trước khi so và đọc kết quả không bị rối khi thay đổi quá nhiều. Phần dưới đi từ chuẩn bị tới đọc kết quả, kèm những lỗi hay gặp. Tên nút có thể khác đôi chút giữa các phiên bản Word và giữa máy Windows với máy Mac, nên khi không thấy đúng chữ, hãy tìm biểu tượng hai trang giấy chồng lên nhau trong thẻ Xem lại.
Khi nào nên để máy so thay vì đọc lại bằng mắt
Đọc lại hai bản bằng mắt chỉ ổn khi văn bản ngắn, dưới một hai trang, và bạn biết chắc chỗ nào đã sửa. Khi văn bản dài hơn, hoặc người khác sửa mà không bật theo dõi thay đổi, mắt người rất dễ trượt qua những thay đổi nhỏ: một chữ “không” được thêm vào, một con số đổi từ ba sang năm, một dấu phẩy dời chỗ làm câu đổi nghĩa. Những chỗ đó chính là chỗ đáng lo nhất, và cũng là chỗ mắt người hay bỏ sót vì não tự điền theo trí nhớ.
Một số tình huống gặp thường xuyên trong văn phòng: đối tác gửi lại bản đã sửa nhưng chỉ nói “đã chỉnh vài chỗ”; đồng nghiệp sửa bản báo cáo trên máy riêng rồi gửi qua thư; bạn có hai tệp cùng tên nhưng không nhớ tệp nào mới hơn; một bản đã in ra và cần biết nó có khớp tệp đang lưu không. Trong tất cả các trường hợp này, để máy so mất vài giây, còn đọc chéo bằng mắt có thể mất cả buổi mà vẫn không chắc.
Chức năng so sánh của Word không đánh giá thay đổi nào đúng, thay đổi nào sai. Nó chỉ trả lời câu hỏi “khác nhau ở đâu”. Việc quyết định giữ hay bỏ vẫn là của người đọc.
Chuẩn bị hai tệp trước khi so
Vài phút chuẩn bị giúp kết quả gọn hơn nhiều, nhất là khi tệp đã qua tay nhiều người.
- Sao lưu cả hai tệp sang một thư mục riêng, đặt tên rõ như baogoc và bansua kèm ngày, để không nhầm chiều khi chọn trong hộp thoại.
- Mở từng tệp, xem có thay đổi được theo dõi nào còn treo không. Nếu còn, hoặc chấp nhận hết, hoặc từ chối hết theo đúng trạng thái bạn muốn so, rồi lưu lại. Thay đổi treo làm kết quả so lẫn lộn hai lớp đánh dấu.
- Tắt chế độ bảo vệ hoặc mật khẩu chỉnh sửa nếu có, vì nhiều phiên bản Word không so được tệp đang bị khoá.
- Nếu một trong hai bản là tệp định dạng cũ hoặc tệp xuất từ phần mềm khác, mở bằng Word rồi lưu lại thành định dạng tài liệu Word hiện hành trước khi so.
- Đóng các tệp đó lại trước khi chạy so sánh, tránh trường hợp Word báo tệp đang mở và lấy nhầm bản chưa lưu.
Nếu bản sửa đến từ người ngoài cơ quan, hãy kiểm tra tệp bằng phần mềm diệt mã độc trước khi mở. Tệp văn phòng có thể mang theo macro, nên khi Word hỏi có bật nội dung hay không, chỉ đồng ý nếu bạn biết rõ nguồn gửi.
Các bước chạy so sánh
Thao tác dưới đây theo nguyên lý chung của các bản Word phổ biến; tên nút có thể khác một chút trên máy bạn.
- Mở Word, vào thẻ Xem lại, chọn So sánh, rồi chọn tiếp So sánh trong danh sách hiện ra (lựa chọn còn lại là Kết hợp, dùng cho trường hợp gộp nhiều bản sửa, sẽ nói ở bài theo dõi thay đổi).
- Ở ô bản gốc, chọn tệp cũ hơn hoặc tệp đã thống nhất. Ở ô bản sửa, chọn tệp mới nhận về. Ô nhãn bên dưới cho phép đặt tên người sửa; nên ghi rõ, ví dụ “bản đối tác gửi ngày mười lăm”, để khi đọc kết quả biết thay đổi của ai.
- Bấm nút Thêm hoặc Tuỳ chọn khác để mở các tuỳ chọn so sánh, chọn những gì cần so (xem bảng ở phần sau).
- Ở mục hiển thị thay đổi, chọn cho thay đổi hiện trong tài liệu mới. Cách này giữ nguyên hai tệp ban đầu, an toàn hơn so với hiện thẳng trong bản gốc.
- Bấm đồng ý. Word mở một cửa sổ gồm tệp so sánh ở giữa, hai bản gốc và bản sửa thu nhỏ bên cạnh, và một khung liệt kê các sửa đổi.
- Lưu ngay tệp so sánh với một tên mới, trước khi bắt đầu đọc và chấp nhận hay từ chối.
Các tuỳ chọn so sánh nên bật hay tắt
Mặc định Word so gần như mọi thứ. Với văn bản dài, việc tắt bớt những loại thay đổi không quan trọng giúp danh sách gọn lại, bạn tập trung được vào phần nội dung.
| Tuỳ chọn | Nên bật khi | Có thể tắt khi |
|---|---|---|
| Chèn và xoá | Luôn bật, đây là phần chính | Không nên tắt |
| Định dạng (đậm, nghiêng, phông, cỡ chữ) | Văn bản mà định dạng mang nghĩa, như chữ in đậm trong điều khoản | Chỉ quan tâm câu chữ, hai bản dàn trang khác nhau |
| Khoảng trắng | Cần bản hoàn chỉnh tuyệt đối để in | Hai người gõ khác thói quen cách chữ, cách dòng |
| Bảng | Văn bản có bảng số liệu, bảng giá trị | Bảng không đổi, chỉ cần xem đoạn văn |
| Chú thích, ghi chú cuối trang | Bài học thuật, văn bản có ghi nguồn ở chân trang | Văn bản không có chú thích |
| Mức hiển thị: theo ký tự hay theo từ | Theo ký tự khi cần thấy từng dấu, từng chữ số | Theo từ để danh sách dễ đọc hơn với tiếng Việt |
Với tiếng Việt, hiển thị theo từ thường dễ đọc hơn, vì chỉ một dấu thanh đổi cũng làm cả từ được đánh dấu, mắt nhìn ra ngay. Khi cần soát số liệu hoặc mã số, chuyển sang theo ký tự để thấy chính xác ký tự nào đổi.
Đọc kết quả mà không bị rối
Cửa sổ kết quả có ba phần dễ gây ngợp. Cách đọc gọn là thu nhỏ hoặc ẩn hai khung bản gốc và bản sửa, chỉ giữ tệp so sánh ở giữa và khung danh sách sửa đổi bên trái. Danh sách cho biết tổng số chỗ chèn, xoá, di chuyển và đổi định dạng; con số này giúp bạn ước lượng khối lượng việc trước khi bắt đầu.
Đi lần lượt từ đầu xuống bằng nút Tiếp theo trong thẻ Xem lại thay vì cuộn chuột. Mỗi lần dừng ở một thay đổi, tự hỏi ba câu: thay đổi này có ai thông báo chưa, nó đổi nghĩa hay chỉ đổi cách viết, và nó có kéo theo chỗ nào khác phải sửa cùng không. Ví dụ giả định: một điều trong quy định đổi thời hạn từ mười ngày thành bảy ngày, thì những chỗ khác nhắc tới thời hạn đó cũng phải đổi theo, mà bản sửa có thể đã quên.
Khi số thay đổi quá nhiều, thường là vì hai bản dàn trang khác nhau hoặc một bản bị đổi kiểu dấu câu toàn bài. Lúc đó hãy quay lại tắt bớt tuỳ chọn định dạng và khoảng trắng rồi chạy lại. Nếu vẫn còn hàng trăm chỗ, có khả năng bạn chọn nhầm hai bản không cùng gốc, hoặc người sửa đã viết lại gần như toàn bộ.
Đánh dấu những chỗ cần hỏi lại bằng bình luận ngay trên tệp so sánh, đừng ghi riêng ra giấy, để khi gửi trao đổi người kia thấy đúng vị trí.
Lỗi hay gặp và cách xử lý
Word báo không so sánh được tệp. Thường do tệp đang được bảo vệ, có mật khẩu chỉnh sửa, hoặc có thay đổi được theo dõi chưa xử lý ở chế độ khoá. Gỡ bảo vệ, xử lý hết thay đổi treo, lưu lại rồi chạy lại. Nếu tệp là định dạng rất cũ, lưu sang định dạng mới trước.
Cả văn bản bị đánh dấu là xoá rồi chèn lại. Hiện tượng này xảy ra khi một bản bị dán lại từ nguồn khác, ví dụ chép từ tệp PDF hoặc từ trang web, làm toàn bộ ký tự bên trong khác dù nhìn giống nhau. Lỗi bảng mã tiếng Việt (chữ dựng sẵn và chữ tổ hợp) cũng gây ra chuyện này. Đưa cả hai bản về cùng một chuẩn chữ rồi so lại.
Đoạn văn di chuyển bị hiểu thành xoá ở chỗ cũ và thêm ở chỗ mới. Word có nhận diện di chuyển, nhưng chỉ khi đoạn văn giữ nguyên gần hết. Nếu đoạn vừa bị dời vừa bị sửa, nó hiện thành hai thay đổi riêng. Khi thấy một đoạn xoá dài và một đoạn thêm dài gần giống nhau ở chỗ khác, hãy so riêng hai đoạn đó.
Bảng biểu và ô gộp hiện lộn xộn. Khi một bản thêm hoặc bớt cột, Word đôi khi đánh dấu cả bảng. Với bảng số liệu quan trọng, chép riêng từng bảng sang tệp mới và so riêng, hoặc soát bằng mắt theo từng hàng.
Hình ảnh, hộp chữ, chữ trong hình không được so. Chức năng so sánh chủ yếu nhìn vào chữ trong thân văn bản. Chữ nằm trong hình, trong hộp chữ nổi hoặc đầu trang, chân trang có thể bị bỏ qua tuỳ phiên bản. Những phần này cần soát riêng.
Sau khi so: lưu, gửi và giữ dấu vết cho đúng
Tệp so sánh là một bản làm việc, chứa cả chữ cũ lẫn chữ mới. Khi xử lý xong từng thay đổi, bạn có hai lựa chọn: chấp nhận hoặc từ chối từng chỗ để ra một bản sạch, hoặc giữ nguyên tệp so sánh làm biên bản đối chiếu. Thường nên giữ cả hai: một bản sạch để dùng tiếp, một bản so sánh để lưu hồ sơ, đặt tên ghi rõ ngày và hai bản đã đem so.
Trước khi gửi bản sạch ra ngoài cơ quan, kiểm tra lại không còn thay đổi được theo dõi hay bình luận nội bộ nào sót. Word có chức năng kiểm tra tài liệu trước khi chia sẻ, thường nằm trong phần thông tin tệp, giúp tìm và xoá bình luận, tên người sửa, thông tin ẩn. Gửi nhầm tệp so sánh cho đối tác có thể làm lộ những trao đổi nội bộ không nên lộ.
Cuối cùng, ghi một dòng vào nhật ký văn bản hoặc thư trả lời: đã so bản nào với bản nào, phát hiện bao nhiêu thay đổi, chấp nhận những gì, còn những gì cần trao đổi. Một dòng ghi chép như vậy giúp vài tháng sau, khi có người hỏi “ai sửa chỗ này”, bạn trả lời được ngay mà không phải so lại từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Word bản cũ có chức năng so sánh hai văn bản không?
Phần lớn các phiên bản Word dùng phổ biến trong nhiều năm gần đây đều có chức năng So sánh trong thẻ Xem lại. Tên nút và vị trí có thể khác đôi chút, nhất là giữa bản Windows và bản Mac, nên khi không thấy hãy tìm trong phần trợ giúp của chính phiên bản đang dùng.
So sánh hai văn bản có làm thay đổi tệp gốc không?
Nếu chọn hiện thay đổi trong tài liệu mới thì không. Word tạo một tệp thứ ba để chứa kết quả, hai tệp ban đầu giữ nguyên. Dù vậy vẫn nên sao lưu hai tệp trước khi so để phòng thao tác nhầm.
Vì sao Word đánh dấu cả trang dù chỉ sửa vài chữ?
Thường do một bản đã bị dán lại từ nguồn khác hoặc khác chuẩn chữ tiếng Việt, làm ký tự bên trong khác nhau dù nhìn giống. Đổi kiểu dàn trang, khoảng trắng toàn bài cũng gây ra chuyện này. Tắt bớt tuỳ chọn định dạng, khoảng trắng và đưa hai bản về cùng chuẩn chữ rồi so lại.
So sánh được ba bản trở lên cùng lúc không?
Chức năng So sánh chỉ nhận hai bản mỗi lần. Khi có nhiều bản sửa từ nhiều người dựa trên cùng một bản gốc, dùng chức năng Kết hợp để gộp dần từng bản vào. Nếu các bản không cùng gốc, so lần lượt từng cặp và ghi lại kết quả từng lần.
Có nên dùng trang so sánh văn bản trực tuyến thay cho Word không?
Trang trực tuyến tiện khi không có Word, nhưng bạn phải tải nội dung lên máy chủ của người khác. Với văn bản nội bộ, hợp đồng hay hồ sơ có thông tin cá nhân, nên dùng phần mềm trên máy hoặc che thông tin nhạy cảm trước khi đưa lên bất kỳ trang nào.
Kết quả so sánh có thay được việc đọc lại toàn bộ văn bản không?
Không hoàn toàn. Máy chỉ chỉ ra chỗ khác nhau về chữ, không biết thay đổi đó có hợp lý hay có làm mâu thuẫn với phần khác. Chữ trong hình và hộp chữ nổi có thể bị bỏ qua. Dùng kết quả so để khoanh vùng, rồi đọc kỹ những chỗ quan trọng.