SaoChep.comSao Chép
Giảng viên, giáo viên kiểm tra bài

Viết quy định về trùng lặp và dùng AI cho học phần: những điều nên ghi rõ

Quy định về trùng lặp và dùng AI trong đề cương học phần nên ghi rõ phạm vi kiểm, cách ghi nguồn, việc được và không được giao cho AI, cách khai báo và trình tự xử lý.

Hands of a Vietnamese lecturer annotating a stapled course outline with a fountain pen at a wooden desk near a window, coffee cup and reading glasses nearby, soft daylight

Quy định về trùng lặp và dùng trí tuệ nhân tạo cho một học phần nên ghi rõ năm điều: bài nào được kiểm trùng và kiểm thế nào, cách ghi nguồn được chấp nhận, việc nào được và không được nhờ công cụ, cách khai báo khi đã dùng, và trình tự trao đổi khi có nghi vấn. Quy định ngắn, cụ thể, đặt ngay trong đề cương học phần giúp sinh viên biết luật từ đầu và giúp giảng viên có căn cứ khi cần nói chuyện.

Bài này dành cho giảng viên soạn đề cương cho học phần mình phụ trách. Quy định của học phần phải nằm trong khuôn khổ quy chế chung của trường và khoa; ở đây không bàn chính sách toàn trường mà chỉ bàn phần chi tiết giảng viên tự viết cho lớp mình.

Vì sao học phần cần quy định riêng dù trường đã có quy chế

Quy chế chung của trường thường viết ở mức nguyên tắc: nghiêm cấm đạo văn, khuyến khích sử dụng công nghệ có trách nhiệm, xử lý vi phạm theo các mức. Những câu đó đúng nhưng không đủ để sinh viên biết trong học phần cụ thể này, với bài tập cụ thể này, mình được làm gì. Một sinh viên có thể dùng công cụ trí tuệ nhân tạo để sửa câu ở học phần này mà không sao, nhưng ở học phần khác lại bị coi là vi phạm.

Sự khác nhau giữa các học phần là chính đáng. Một học phần viết học thuật có thể muốn sinh viên tự viết từng câu, trong khi một học phần lập trình có thể cho phép dùng trợ lý gợi ý mã với điều kiện sinh viên giải thích được mã của mình. Vì vậy, quy định cụ thể phải do người phụ trách học phần viết, vì chỉ người đó biết mục tiêu học tập của từng bài.

Không có quy định riêng, mọi tranh luận về sau đều dựa vào cảm nhận: thầy cô nghĩ sinh viên phải biết điều này, còn sinh viên nghĩ không ai nói điều đó. Một đoạn quy định rõ ràng gỡ được hầu hết những tình huống như vậy trước khi chúng xảy ra.

Năm mục nên có trong quy định của học phần

Bảng dưới là khung gợi ý. Mỗi mục chỉ cần vài câu, viết bằng ngôn ngữ đơn giản, tránh thuật ngữ pháp lý.

MụcNội dung cần ghiVí dụ câu viết (giả định)
Phạm vi kiểm trùngBài nào được kiểm, bằng hệ thống nào, có loại trừ trích dẫn và danh mục tài liệu khôngTiểu luận cuối kỳ được kiểm bằng hệ thống của trường, đã loại trừ đề bài và danh mục tài liệu tham khảo
Cách ghi nguồnMẫu ghi nguồn được chấp nhận, mức trích dẫn nguyên văn hợp lýÝ của người khác ghi nguồn ngay trong câu theo mẫu trong tài liệu học phần; trích nguyên văn dài phải có lý do
Dùng công cụ trí tuệ nhân tạoViệc được phép, việc không được phép, theo từng bàiĐược dùng để tìm ý và sửa chính tả; phần phân tích số liệu phải tự viết
Khai báoKhai ở đâu, khai những gìCuối bài có một đoạn ngắn ghi đã dùng công cụ nào, vào việc gì, ở phần nào
Khi có nghi vấnTrình tự trao đổi, căn cứ xử lýGiảng viên mời sinh viên trao đổi riêng; xử lý vi phạm theo quy chế hiện hành của trường

Mỗi mục nên kèm một ví dụ cụ thể như cột cuối. Sinh viên đọc ví dụ dễ hiểu hơn đọc nguyên tắc, và ví dụ giúp giảng viên tự kiểm xem quy định của mình có đủ rõ không.

Mục khó viết nhất: ranh giới dùng công cụ trí tuệ nhân tạo

Cách viết hiệu quả nhất là đi từ mục tiêu học tập của từng bài. Hỏi: bài này muốn sinh viên luyện kỹ năng gì? Nếu là kỹ năng lập luận, phần lập luận phải tự viết. Nếu là kỹ năng tìm và đánh giá tài liệu, công cụ có thể giúp gợi ý từ khoá nhưng sinh viên phải tự đọc nguồn gốc. Nếu bài chủ yếu đánh giá nội dung chuyên môn, công cụ sửa câu chữ có thể được phép.

Có thể chia mức dùng thành vài bậc và ghi rõ từng bài thuộc bậc nào: không dùng công cụ; dùng để tìm ý và kiểm chính tả; dùng để góp ý bản nháp nhưng tự viết lại; dùng như một phần của bài với khai báo đầy đủ. Đặt bậc ngay cạnh tên bài trong đề cương, sinh viên khỏi phải đoán.

Tránh viết những câu khó kiểm chứng như sinh viên chỉ được dùng công cụ một cách hợp lý. Hợp lý theo ai? Thay bằng danh sách việc cụ thể. Cũng tránh dựa vào các công cụ phát hiện văn bản do máy viết làm căn cứ duy nhất, vì các công cụ này có thể đoán sai; quy định nên nói rõ nghi vấn sẽ được làm rõ bằng trao đổi trực tiếp, không bằng một con số.

Khai báo: làm cho dễ để sinh viên khai thật

Nếu khai báo phức tạp hoặc khai ra là bị trừ điểm, sinh viên sẽ không khai. Quy định nên cho một mẫu khai ngắn, chẳng hạn ba câu: đã dùng công cụ nào; dùng vào việc gì như tìm ý, sửa câu, góp ý cấu trúc; phần nào của bài có dùng. Khai báo trung thực trong phạm vi được phép không bị trừ điểm.

Nên phân biệt rõ giữa dùng ngoài phạm vi cho phép mà có khai báo và dùng ngoài phạm vi mà giấu. Trường hợp đầu là vấn đề cần trao đổi và sửa, trường hợp sau là vấn đề trung thực. Ghi điều này trong quy định khuyến khích sinh viên khai ra khi lỡ dùng quá mức.

Khai báo cũng áp dụng cho việc dùng lại bài của chính mình. Nếu sinh viên phát triển tiếp một bài đã nộp ở học phần khác, quy định nên yêu cầu ghi rõ phần nào đã dùng, ở đâu, và phần nào mới. Nhiều sinh viên không biết rằng dùng lại bài cũ mà không nói ra cũng có thể bị coi là vi phạm.

Trình tự khi có nghi vấn: ghi trước để không ai bất ngờ

Quy định nên mô tả ngắn gọn điều gì sẽ xảy ra nếu giảng viên có nghi vấn: giảng viên sẽ đọc báo cáo và đối chiếu các mốc nộp, mời sinh viên trao đổi riêng, sinh viên có thể đưa bản nháp, ghi chép, lịch sử chỉnh sửa để giải thích, và nếu xác định có vi phạm thì xử lý theo quy chế của trường. Không cần ghi các mức xử lý cụ thể nếu đó đã có trong quy chế chung; chỉ cần dẫn tên văn bản.

Ghi trước trình tự này có hai tác dụng. Sinh viên biết mình có cơ hội giải thích, nên ít lo lắng vô cớ khi thấy tỷ lệ trùng. Giảng viên có một quy trình đã công bố để làm theo, tránh tình huống xử lý mỗi trường hợp một kiểu.

Nên khuyến khích sinh viên giữ bản nháp và ghi chép trong suốt quá trình làm bài, và nói rõ đây là cách tốt nhất để các em tự bảo vệ nếu bị nghi oan.

Một đoạn quy định mẫu cho học phần (giả định)

Để dễ hình dung, dưới đây là một đoạn quy định viết cho một học phần giả định gồm hai bài: bài tập giữa kỳ phân tích một tình huống và tiểu luận cuối kỳ. Giảng viên lấy làm điểm xuất phát rồi sửa theo mục tiêu của học phần mình, không chép nguyên.

Về trùng lặp: Tiểu luận cuối kỳ được kiểm bằng hệ thống của trường, đã loại trừ đề bài và danh mục tài liệu tham khảo. Mọi ý, số liệu, hình ảnh lấy từ người khác phải ghi nguồn ngay trong câu theo mẫu ở tài liệu học phần. Trích nguyên văn đặt trong ngoặc kép và chỉ dùng khi thật cần. Nếu dùng lại bài của chính mình ở học phần khác, ghi rõ phần đã dùng.

Về công cụ trí tuệ nhân tạo: Bài giữa kỳ không dùng công cụ, vì mục tiêu là luyện phân tích tình huống bằng kiến thức của học phần. Tiểu luận cuối kỳ được dùng công cụ để tìm ý, gợi ý từ khoá tìm tài liệu và sửa chính tả; phần phân tích và kết luận phải tự viết. Mọi thông tin công cụ đưa ra phải được kiểm lại ở nguồn gốc và ghi nguồn gốc đó.

Về khai báo: Cuối tiểu luận có đoạn khai báo ba câu: công cụ đã dùng, dùng vào việc gì, ở phần nào. Khai báo trung thực trong phạm vi cho phép không ảnh hưởng đến điểm.

Khi có nghi vấn: Giảng viên đọc báo cáo, đối chiếu các bản đã nộp và mời sinh viên trao đổi riêng. Sinh viên nên giữ bản nháp và ghi chép trong suốt quá trình làm bài. Vi phạm, nếu có, được xử lý theo quy chế hiện hành của trường.

Kiểm lại quy định trước khi đưa vào đề cương

Trước khi chốt, đọc lại quy định với vài câu hỏi:

  • Một sinh viên năm nhất đọc có hiểu không, hay phải hỏi lại?
  • Mỗi bài trong học phần đã có bậc dùng công cụ rõ ràng chưa?
  • Có câu nào chỉ nói nguyên tắc mà không có ví dụ cụ thể không?
  • Có điểm nào mâu thuẫn với quy chế hiện hành của trường không?
  • Mẫu khai báo có đủ ngắn để sinh viên chịu khai không?
  • Có con số ngưỡng nào không có căn cứ trong văn bản chính thức không?

Nhờ một đồng nghiệp hoặc vài sinh viên khoá trước đọc thử sẽ phát hiện chỗ mơ hồ nhanh hơn tự đọc. Đầu học phần, dành vài phút trên lớp đi qua quy định này, mời sinh viên hỏi, rồi ghi nhận những câu hỏi để sửa quy định cho khoá sau. Quy định về công cụ cần được xem lại mỗi năm, vì công cụ thay đổi rất nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Trường đã có quy chế về đạo văn thì học phần có cần quy định riêng không?

Nên có. Quy chế trường thường ở mức nguyên tắc, không nói rõ trong học phần này bài nào được kiểm, được dùng công cụ ở mức nào, khai báo ra sao. Quy định học phần cụ thể hoá những điều đó trong khuôn khổ quy chế chung.

Có nên cấm hẳn sinh viên dùng công cụ trí tuệ nhân tạo trong học phần không?

Tuỳ mục tiêu học tập của từng bài và quy định hiện hành của trường. Thay vì cấm chung, nên ghi rõ từng bài thuộc mức nào: không dùng, dùng để tìm ý và sửa chính tả, dùng để góp ý bản nháp, hay dùng như một phần của bài với khai báo.

Mẫu khai báo dùng công cụ trí tuệ nhân tạo nên gồm những gì?

Một mẫu ngắn khoảng ba câu là đủ: đã dùng công cụ nào, dùng vào việc gì như tìm ý, sửa câu hay góp ý cấu trúc, và ở phần nào của bài. Mẫu càng ngắn, sinh viên càng sẵn lòng khai thật.

Có nên dùng công cụ phát hiện văn bản máy viết làm căn cứ xử lý không?

Không nên dùng làm căn cứ duy nhất vì các công cụ này có thể đoán sai, kể cả với bài sinh viên tự viết. Quy định nên ghi rõ nghi vấn sẽ được làm rõ bằng trao đổi trực tiếp và đối chiếu bản nháp, không bằng một con số.

Quy định học phần có cần ghi mức xử lý vi phạm không?

Thường không cần ghi chi tiết nếu quy chế trường đã có, chỉ cần dẫn tên văn bản. Phần nên ghi là trình tự trao đổi khi có nghi vấn, để sinh viên biết mình có cơ hội giải thích và giảng viên có quy trình thống nhất để làm theo.

Bao lâu thì nên xem lại quy định về dùng công cụ trí tuệ nhân tạo?

Nên xem lại mỗi năm học hoặc mỗi lần mở học phần, vì công cụ thay đổi rất nhanh. Ghi nhận các câu hỏi sinh viên đặt ra trong kỳ và những tình huống đã gặp để sửa quy định cho rõ hơn ở khoá sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138