SaoChep.comSao Chép
Văn bản do AI viết

Câu khai báo đã dùng AI trong bài: ghi rõ dùng vào việc gì, ở phần nào

Câu khai báo dùng AI tốt nêu đủ công cụ, thời điểm, việc đã làm, phần nào của bài và cam kết người viết đã kiểm. Kèm mẫu câu theo từng mức và lỗi khai báo mơ hồ.

Macro shot of a fountain pen resting on a blank cream sheet beside a closed laptop and reading glasses, dark teal desk surface, single warm side light, minimal still life

Một câu khai báo dùng AI tốt trả lời đủ năm điều: dùng công cụ nào, vào khoảng thời gian nào, để làm việc gì, ở phần nào của bài, và người viết đã kiểm tra, chỉnh sửa, chịu trách nhiệm về nội dung ra sao. Thiếu một trong năm điều, câu khai báo dễ thành hình thức và không giúp người đọc hiểu bài đã được làm thế nào.

Nhiều người biết mình cần khai báo nhưng lúng túng ở câu chữ: viết chung quá thì như né tránh, viết chi tiết quá thì sợ bị đánh giá thấp. Bài này đưa ra cấu trúc một câu khai báo, vị trí đặt nó trong các loại bài, mẫu câu theo từng mức sử dụng và những cách viết mơ hồ nên tránh. Mọi mẫu dưới đây là gợi ý; nơi bạn nộp bài có mẫu riêng thì dùng mẫu đó, và chọn ngôi xưng theo đúng mẫu lời cam đoan của trường hoặc tạp chí.

Năm điều một câu khai báo cần có

Tên công cụ. Ghi tên công cụ AI đã dùng. Nếu biết phiên bản hoặc tên mô hình, ghi kèm, vì cùng một tên sản phẩm có thể chạy những mô hình khác nhau qua thời gian.

Thời điểm. Ghi tháng, năm hoặc khoảng thời gian sử dụng. Công cụ thay đổi nhanh, nên thời điểm giúp người đọc hiểu bối cảnh khi xem lại bài sau này.

Việc đã làm. Nêu động từ cụ thể: kiểm lỗi chính tả, dịch để đọc tham khảo, gợi ý dàn ý, góp ý phản biện, hỗ trợ viết mã phân tích, đề xuất cách diễn đạt. Tránh cụm chung chung như "hỗ trợ viết bài".

Phần nào của bài. Chỉ rõ chương, mục, phụ lục hay toàn bài. Người chấm cần biết phần nào chịu ảnh hưởng để đánh giá đúng phần còn lại là công sức của người viết.

Kiểm tra và trách nhiệm. Khẳng định người viết đã đọc lại, kiểm thông tin ở nguồn gốc, chỉnh sửa và chịu trách nhiệm toàn bộ nội dung. Đây không phải câu thủ tục: nó nhắc chính người viết rằng lỗi của máy, khi đã nằm trong bài, là lỗi của người nộp.

Đặt khai báo ở đâu trong từng loại bài

Vị trí khai báo phụ thuộc loại bài và quy định nơi nộp. Bảng dưới là cách làm thường gặp khi không có hướng dẫn riêng.

Loại bàiVị trí thường dùngGhi chú
Tiểu luận, bài tập lớnMột đoạn ngắn ngay sau trang bìa hoặc cuối bài, trước tài liệu tham khảoMột đến ba câu là đủ nếu chỉ dùng ở mức nhẹ
Khoá luận, luận vănTrong lời cam đoan, kèm mô tả chi tiết ở phần phương pháp hoặc một phụ lục riêngHỏi người hướng dẫn và đọc mẫu của trường
Bài báo khoa họcPhần phương pháp hoặc mục khai báo riêng theo hướng dẫn tác giả của tạp chíNhiều tạp chí quy định công cụ AI không được đứng tên tác giả
Báo cáo trong cơ quanGhi chú cuối văn bản hoặc trong thư gửi kèmTheo quy chế nội bộ về dùng công cụ AI nếu có
Bài đăng trên trang webMột dòng ghi chú cuối bài về cách bài được soạnTuỳ chính sách biên tập của trang

Dù đặt ở đâu, khai báo nên dễ tìm. Một câu giấu trong chú thích cuối trang ở phụ lục cuối cùng có thể bị hiểu là cố tình làm mờ, kể cả khi người viết không có ý đó.

Mẫu câu theo từng mức sử dụng

Các mẫu dưới đây viết ở ngôi thứ ba ("tác giả", "nhóm thực hiện"). Phần trong ngoặc vuông là chỗ điền thông tin thật; đổi ngôi xưng theo mẫu của nơi nộp.

  • Chỉ sửa chính tả, ngữ pháp: "Trong quá trình hoàn thiện bài, tác giả sử dụng [tên công cụ] vào [tháng/năm] để kiểm tra lỗi chính tả và ngữ pháp ở toàn bài. Công cụ không được dùng để tạo nội dung hay viết lại câu. Tác giả đã xem xét từng đề xuất trước khi chấp nhận."
  • Dịch tài liệu để đọc: "Tác giả sử dụng [tên công cụ] để dịch tham khảo một số tài liệu tiếng nước ngoài trong quá trình tìm hiểu tổng quan. Mọi ý được dùng trong bài đều được đối chiếu với bản gốc và trích dẫn theo bản gốc."
  • Góp ý dàn ý, phản biện: "Ở giai đoạn lập đề cương, tác giả dùng [tên công cụ] để nhận góp ý phản biện cho dàn ý chương [số]. Cấu trúc cuối cùng và toàn bộ nội dung các chương do tác giả tự quyết định và tự viết."
  • Hỗ trợ viết mã phân tích: "Tác giả dùng [tên công cụ] để gợi ý mã xử lý số liệu ở mục [số]. Tác giả đã kiểm tra, chạy lại, đối chiếu kết quả và chịu trách nhiệm về phương pháp phân tích. Dữ liệu đưa vào công cụ đã được loại bỏ thông tin định danh người tham gia."
  • Đề xuất cách diễn đạt (nếu được phép): "Tại các đoạn [chỉ rõ], tác giả dùng [tên công cụ] để đề xuất cách diễn đạt lại câu do tác giả viết. Nội dung, lập luận và nguồn trích dẫn là của tác giả; các đề xuất đã được chỉnh sửa trước khi đưa vào bài."

Để ý rằng mẫu cuối chỉ dùng khi quy định nơi nộp cho phép mức đó. Câu khai báo không biến một việc bị cấm thành việc được phép; nó chỉ làm rõ việc đã làm.

Câu khai báo mơ hồ và cách viết lại

Những câu dưới đây thường gặp nhưng không cho người đọc biết điều cần biết. Cột bên phải là cách sửa theo đúng năm điều ở trên.

Cách viết mơ hồVì sao chưa ổnCách viết rõ hơn
"Bài có sử dụng AI hỗ trợ."Không biết công cụ nào, làm gì, ở đâuNêu tên công cụ, việc cụ thể và phần của bài
"AI chỉ được dùng ở mức tối thiểu.""Tối thiểu" mỗi người hiểu một kiểuLiệt kê đúng các việc đã làm, để người đọc tự đánh giá
"Một số đoạn được AI hỗ trợ diễn đạt."Không chỉ ra đoạn nàoGhi mục, trang hoặc đánh dấu trong phụ lục
"Tác giả không dùng AI để viết bài."Có thể đúng nhưng thiếu nếu đã dùng ở khâu khácNêu cả những khâu có dùng, dù nhỏ, như dịch để đọc

Một mẹo nhỏ: đọc câu khai báo như thể bạn là người chấm chưa từng gặp người viết. Nếu đọc xong vẫn phải hỏi lại "cụ thể là làm gì", câu đó chưa đủ rõ.

Khai báo trong bài đăng web, báo cáo công việc

Ngoài trường học, câu hỏi khai báo cũng xuất hiện ở bài đăng trên trang web, bài gửi báo, báo cáo nội bộ. Ở đây không có quy chế đào tạo, nhưng có chính sách biên tập của trang, quy định của toà soạn hoặc quy chế dùng công cụ AI của cơ quan. Bài gửi toà soạn hay tạp chí nên đọc kỹ hướng dẫn cộng tác viên; nhiều nơi yêu cầu cho biết bài có dùng AI ở khâu nào để biên tập viên kiểm phù hợp.

Với trang web của chính mình, một dòng ghi chú cuối bài kiểu "Bài do biên tập viên soạn, có dùng công cụ AI để gợi ý dàn ý và kiểm lỗi chính tả; thông tin đã được kiểm tra ở nguồn gốc" giúp người đọc biết bài được làm thế nào. Với báo cáo trong cơ quan, câu khai báo nên nói rõ dữ liệu nào đã đưa vào công cụ và đã che những gì, vì người nhận báo cáo cần biết thông tin nội bộ có rời khỏi hệ thống hay không. Ở mọi bối cảnh, câu khai báo vẫn theo năm điều đã nêu: công cụ, thời điểm, việc, phần nào, người kiểm và chịu trách nhiệm.

Bài làm nhóm: ai khai báo, khai báo thế nào

Với bài nhóm, khó khăn là mỗi thành viên dùng AI một kiểu mà không ai nắm hết. Cách gọn nhất là thống nhất ngay từ buổi họp đầu: nhóm được dùng AI vào những việc nào theo quy định của học phần, ai dùng thì ghi vào một bảng chung gồm ngày, người dùng, công cụ, việc, phần của bài. Đến lúc nộp, trưởng nhóm hoặc người được phân công tổng hợp bảng thành câu khai báo chung, và cả nhóm đọc lại trước khi nộp.

Câu khai báo của nhóm nên nói rõ phần nào do ai phụ trách nếu học phần chấm theo phần. Khi một thành viên dùng AI vượt mức cho phép mà các thành viên khác không biết, câu chuyện trở nên khó cho cả nhóm. Bảng ghi chung không chỉ để khai báo mà còn giúp nhóm phát hiện sớm việc dùng sai, khi vẫn còn kịp viết lại. Nếu thành viên nào đưa dữ liệu khảo sát hay thông tin cá nhân vào công cụ AI, nhóm cần biết để kiểm việc che thông tin đã làm đúng chưa.

Khai báo không thay cho việc kiểm tra

Một hiểu lầm cần tránh: đã khai báo dùng AI thì lỗi của AI không còn là lỗi của mình. Thực tế ngược lại. Câu khai báo chính là lời xác nhận bạn đã kiểm. Nếu trong bài có số liệu sai, tài liệu tham khảo không tồn tại hay một đoạn ý của tác giả khác chưa ghi nguồn, người chịu trách nhiệm vẫn là người nộp bài, dù đoạn đó đến từ gợi ý của máy.

Vì vậy, trước khi viết câu khai báo, rà lại đúng những phần có AI tham gia: kiểm từng thông tin cụ thể ở nguồn gốc, đối chiếu các đoạn được đề xuất diễn đạt với ý ban đầu xem có bị đổi nghĩa không, chạy lại các đoạn mã phân tích. Lưu lại nhật ký dùng AI và lịch sử trò chuyện quan trọng cùng với bản nháp. Nếu sau này có câu hỏi, bộ hồ sơ này cùng câu khai báo cho thấy bạn dùng công cụ một cách có kiểm soát, đúng tinh thần mà các quy định về liêm chính hướng tới.

Câu hỏi thường gặp

Có nên ghi tên phiên bản mô hình AI trong câu khai báo không?

Nên ghi nếu bạn biết. Cùng một tên sản phẩm có thể chạy những mô hình khác nhau qua thời gian, nên phiên bản hoặc ít nhất thời điểm sử dụng giúp người đọc hiểu bối cảnh. Nếu công cụ không cho biết phiên bản, ghi tháng và năm sử dụng là đủ.

Có được ghi công cụ AI là đồng tác giả không?

Nhiều tạp chí và cơ sở đào tạo quy định công cụ AI không được đứng tên tác giả, vì tác giả phải là người chịu trách nhiệm về nội dung. Việc dùng AI được ghi ở phần khai báo hoặc phương pháp. Đọc hướng dẫn tác giả của nơi nộp để biết cách ghi cụ thể.

Chỉ dùng AI để kiểm chính tả có cần khai báo không?

Tuỳ quy định nơi nộp. Một số nơi không yêu cầu khai báo riêng cho kiểm chính tả, một số nơi yêu cầu khai báo mọi công cụ AI. Khi chưa rõ, một câu ngắn nêu công cụ và việc kiểm chính tả là cách minh bạch mà không tốn công.

Khai báo dài có làm người chấm nghĩ bài dùng AI nhiều không?

Khai báo chi tiết giúp người chấm thấy rõ phạm vi, thường làm họ yên tâm hơn là nghi ngờ. Điều gây nghi ngờ là khai báo mơ hồ hoặc không khai báo rồi bị phát hiện. Viết đúng những gì đã làm, không thêm không bớt, là cách an toàn nhất.

Quên khai báo khi đã nộp bài thì làm gì?

Liên hệ sớm với giảng viên hoặc người phụ trách, gửi bổ sung câu khai báo kèm giải thích ngắn. Chủ động bổ sung trước khi bị hỏi cho thấy thiện chí. Cách xử lý cụ thể tuỳ quy chế của trường nên hỏi rõ người phụ trách học phần.

Câu khai báo trong bài báo khác gì trong luận văn?

Bài báo thường theo hướng dẫn tác giả của tạp chí, có thể yêu cầu đặt ở phần phương pháp hoặc mục riêng, và ngắn gọn hơn. Luận văn thường cần chi tiết hơn, gắn với lời cam đoan và có thể kèm phụ lục. Khi phát triển luận văn thành bài báo, viết lại khai báo theo mẫu của tạp chí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138