Bài website do AI soạn hàng loạt hiếm khi bị báo trùng chữ, nhưng rất dễ trùng ý: cùng dàn ý, cùng ví dụ, cùng lời khuyên với hàng nghìn trang khác viết về cùng chủ đề, vì chúng được sinh ra từ những mô hình học trên cùng một kho dữ liệu và thường được hỏi bằng những câu lệnh na ná nhau. Một trang không thêm được gì so với những trang đã có thì người đọc ít lý do để ở lại, và công cụ tìm kiếm cũng ít lý do để giới thiệu nó.
Bài này dành cho chủ cửa hàng trực tuyến, người quản trị trang web nhỏ, đội nội dung đang cân nhắc dùng AI để tăng số bài. Không có lời hứa về thứ hạng nào ở đây; chỉ có cách nhận ra rủi ro trùng ý, cách tự đo và những thứ nên thêm để bài thật sự là của trang bạn.
Vì sao bài AI ít trùng chữ mà lại trùng ý
Phần mềm kiểm tra trùng lặp so chuỗi chữ. Mô hình ngôn ngữ thì sinh chữ mới mỗi lần, nên hai bài AI viết về "cách chăm cây lưỡi hổ" hiếm khi trùng nhiều câu. Nhưng nếu đặt hai bài cạnh nhau, rất có thể chúng có cùng năm ý chính theo cùng thứ tự: ánh sáng, tưới nước, đất, bón phân, sâu bệnh; cùng lời khuyên "không tưới quá nhiều"; cùng kết bài khuyến khích người đọc kiên nhẫn. Đây là ví dụ giả định, nhưng ai từng đọc nhiều bài web cùng chủ đề đều quen cảm giác này.
Lý do nằm ở cách mô hình hoạt động: nó tái hiện những gì phổ biến nhất trong dữ liệu đã học. Với một câu lệnh chung như "viết bài về X", câu trả lời có xu hướng trung bình hoá những bài đã có. Khi hàng nghìn trang cùng làm vậy, kết quả là một lớp nội dung khác chữ mà giống ý, không trang nào nói được điều gì mà trang kia chưa nói. Phần mềm kiểm trùng báo xanh, nhưng người đọc thì thấy ngay mình đang đọc lại thứ đã đọc ở trang trước.
Trùng ý ảnh hưởng gì tới trang của bạn
Công cụ tìm kiếm muốn trang kết quả có những trang trả lời tốt và khác nhau, không muốn mười trang nói cùng một điều. Các công cụ tìm kiếm lớn đã nói công khai rằng họ đánh giá nội dung theo mức hữu ích với người đọc, không theo việc nội dung được người hay máy tạo ra, đồng thời coi việc sản xuất hàng loạt trang chủ yếu để thao túng thứ hạng là trái chính sách. Chi tiết chính sách thay đổi theo thời gian, nên nếu cần, đọc trực tiếp tài liệu hướng dẫn hiện hành của công cụ tìm kiếm.
Các trợ lý AI trả lời câu hỏi và trích nguồn cũng có xu hướng tương tự: một trang chỉ nhắc lại điều phổ biến khó có lý do để được dẫn, trong khi trang có số liệu riêng, quy trình cụ thể hay góc nhìn từ người làm nghề dễ được nhắc tới hơn. Ngoài chuyện tìm kiếm, còn có tác động trực tiếp tới người đọc: khách vào trang bán hàng đọc một bài chung chung sẽ không tin rằng cửa hàng hiểu sản phẩm hơn người khác. Lượng bài tăng nhanh nhưng niềm tin không tăng theo, thậm chí giảm đi.
Những rủi ro khác của bài soạn hàng loạt
Trùng ý là rủi ro dễ thấy nhất, nhưng không phải duy nhất. Khi số bài tăng nhanh hơn khả năng đọc lại của đội, những vấn đề sau thường đi kèm.
- Thông tin sai hoặc lỗi thời. Mô hình có thể đưa ra thông số, quy định, cách dùng sản phẩm không đúng hoặc đã cũ. Một lỗi nhân lên trong hàng chục bài khó sửa hơn nhiều so với một bài.
- Mất giọng của thương hiệu. Bài nào cũng một giọng trung tính, giống mọi trang khác. Khách quen không còn nhận ra cách nói chuyện của cửa hàng mình.
- Trùng lặp nội bộ. Nhiều bài trên chính trang bạn nói về những chủ đề gần nhau với nội dung gần như nhau, khiến các trang tự cạnh tranh và người đọc không biết nên đọc bài nào.
- Rủi ro pháp lý và uy tín. Bài về sức khoẻ, tài chính, pháp lý, an toàn sản phẩm mà sai có thể gây hại cho người đọc và kéo theo trách nhiệm của chủ trang.
- Vô tình dùng ý của người khác. Mô hình có thể tái hiện gần nguyên văn những đoạn phổ biến hoặc ý đặc trưng của một trang cụ thể mà không ghi nguồn.
Tự đo mức trùng ý của một bài trước khi đăng
Không cần phần mềm đắt tiền để biết bài có trùng ý hay không. Chỉ cần một buổi so sánh có phương pháp với những trang đang được đọc nhiều cho cùng chủ đề.
| Bước | Làm gì | Dấu hiệu bài đang trùng ý |
|---|---|---|
| 1. Lấy mẫu | Tìm chủ đề của bài bằng cụm từ khách thật sự gõ, mở năm đến mười trang đầu | Không cần đọc hết, chỉ cần xem các tiêu đề mục |
| 2. So dàn ý | Ghi các mục chính của từng trang vào một bảng, đặt dàn ý bài của bạn cạnh đó | Dàn ý của bạn khớp gần hết với một hoặc nhiều trang |
| 3. So ví dụ | Liệt kê các ví dụ, tình huống, con số mà mỗi bài dùng | Bài của bạn không có ví dụ nào mà các trang kia chưa có |
| 4. Tìm phần riêng | Đánh dấu những đoạn chỉ bài của bạn có | Không đánh dấu được đoạn nào, hoặc chỉ có câu giới thiệu cửa hàng |
| 5. Kiểm trùng chữ | Chạy thêm phần mềm kiểm trùng để bắt những đoạn trùng câu | Có đoạn trùng gần nguyên văn với một trang cụ thể |
Bước 4 là bước quyết định. Nếu không tìm ra phần riêng, bài chưa nên đăng, dù phần mềm kiểm trùng báo sạch. Khi đưa bản nháp vào bất kỳ công cụ trực tuyến nào, che thông tin khách hàng, giá nhập, kế hoạch kinh doanh chưa công bố.
Thêm gì để bài thật sự là của trang bạn
Câu hỏi thật của khách. Những câu khách hỏi qua tin nhắn, tại quầy, trong đánh giá sản phẩm là nguồn đề tài và nội dung không mô hình nào có. Một bài trả lời đúng câu khách hỏi tuần trước đáng giá hơn mười bài chung chung.
Kinh nghiệm và quy trình của chính bạn. Cách cửa hàng kiểm hàng trước khi gửi, cách đóng gói để không vỡ, lỗi khách hay gặp khi lắp đặt. Đây là những chi tiết chỉ người làm mới biết.
Dữ liệu riêng, nói ở dạng không lộ bí mật. Loại sản phẩm nào khách hay đổi trả và vì sao, mùa nào câu hỏi gì tăng lên. Không cần con số chính xác; một nhận xét từ thực tế bán hàng đã là thông tin mới.
Ví dụ có bối cảnh. Tình huống của một khách hàng (ẩn danh, đã xin phép nếu cần), hoàn cảnh sử dụng ở khí hậu, nhà ở, thói quen của người Việt. Ví dụ phải đúng thật, không bịa.
Ảnh và mô tả tự chụp, tự đo. Ảnh sản phẩm do cửa hàng chụp, kích thước tự đo, cảm nhận khi dùng thử. Những thứ này vừa khác biệt vừa tăng niềm tin.
Quy trình dùng AI có kiểm soát cho đội nội dung nhỏ
Dùng AI không có nghĩa là phải viết hàng loạt. Một quy trình gọn giữ được tốc độ mà không đánh đổi chất lượng.
- Chọn đề từ câu hỏi thật, không từ danh sách từ khoá máy gợi ý. Mỗi đề phải trả lời một nhu cầu khác nhau, không để hai bài tranh cùng một ý.
- Người trong nghề lập dàn ý trước, ghi rõ phần riêng sẽ có: kinh nghiệm nào, ví dụ nào, ảnh nào.
- Dùng AI ở khâu hỗ trợ: gợi ý câu hỏi người đọc có thể có, phản biện dàn ý, sửa câu cho rõ, kiểm lỗi chính tả.
- Người biết việc đọc duyệt từng bài, kiểm mọi thông số và thông tin có thể gây hại nếu sai.
- Chạy bước tự đo trùng ý ở phần trên trước khi đăng; bài không có phần riêng thì trả về viết lại.
- Ghi chú cách bài được soạn theo chính sách biên tập của trang, nếu trang có chính sách công khai.
Khi thuê ngoài viết bài: đặt điều kiện từ đầu
Nhiều chủ trang không tự viết mà thuê người viết hoặc đơn vị viết bài. Khi đó, thoả thuận nên nói rõ người viết có được dùng AI không, dùng ở khâu nào, và tiêu chí nghiệm thu bao gồm cả phần nội dung riêng, không chỉ số chữ và tỷ lệ trùng. Một bài đạt số chữ, qua kiểm trùng nhưng dàn ý giống hệt các trang đầu vẫn là bài không đạt nếu tiêu chí đã ghi rõ từ trước.
Cung cấp cho người viết những thứ chỉ bạn có: câu hỏi của khách, ảnh sản phẩm, quy trình của cửa hàng, đặc điểm khách hàng. Người viết giỏi đến đâu cũng không tự bịa ra được những thứ này, và nếu không được cung cấp, họ chỉ có thể viết lại điều phổ biến. Khi gửi tư liệu, lọc bỏ thông tin cá nhân của khách và số liệu kinh doanh nhạy cảm. Ít bài mà mỗi bài có thực chất thường mang lại nhiều hơn một kho bài trùng ý.
Khi nghiệm thu, đừng chỉ đọc lướt. Chọn ngẫu nhiên vài bài trong mỗi đợt, làm đủ năm bước tự đo trùng ý ở trên, kiểm mọi thông số kỹ thuật và mọi lời khuyên có thể gây hại nếu sai. Ghi nhận xét cụ thể gửi lại người viết, để đợt sau họ biết trang của bạn cần gì khác với những trang khác.
Câu hỏi thường gặp
Bài do AI viết có bị công cụ tìm kiếm phạt không?
Các công cụ tìm kiếm lớn đã nói họ đánh giá nội dung theo mức hữu ích, không theo việc người hay máy viết. Rủi ro nằm ở chỗ khác: nội dung hàng loạt, trùng ý, không thêm giá trị và được tạo chủ yếu để kéo thứ hạng là loại nội dung trái chính sách của họ.
Phần mềm kiểm trùng báo 0% thì bài có an toàn không?
Chỉ an toàn về mặt trùng chữ. Phần mềm kiểm trùng không đo được việc bài có cùng dàn ý, cùng ví dụ, cùng lời khuyên với nhiều trang khác hay không. Cần so dàn ý và tìm phần riêng của bài như cách tự đo đã nêu.
Có nên dùng AI viết mô tả cho hàng trăm sản phẩm không?
Có thể dùng AI hỗ trợ, nhưng mô tả nên dựa trên thông số và đặc điểm thật của từng sản phẩm do bạn cung cấp, được người hiểu hàng đọc lại. Mô tả chung chung giống nhau giữa các sản phẩm không giúp khách chọn và dễ tạo trùng lặp nội bộ.
Trùng lặp nội bộ trên website là gì?
Là khi nhiều trang trên cùng một website có nội dung gần như nhau hoặc trả lời cùng một nhu cầu. Các trang này tự cạnh tranh với nhau và làm người đọc bối rối. Cách xử lý thường là gộp bài, phân biệt rõ ý định của từng bài hoặc khai báo trang gốc.
Làm sao biết bài của mình có góc nhìn riêng?
Đánh dấu những đoạn chỉ bài của bạn có, không tìm thấy ở các trang đang được đọc nhiều cho cùng chủ đề. Nếu không đánh dấu được đoạn nào ngoài câu giới thiệu cửa hàng, bài chưa có góc nhìn riêng và nên bổ sung kinh nghiệm hoặc ví dụ thật.